ΕΛΛΑΔΟΣ ΠΕΡΙΗΓΗΣΙΣ

Κως (Ιπποκράτης)

2011-09-16T11:43:00.003+03:00

Σύμφωνα με τη μυθολογία, την Κω κατέλαβε ο Ηρακλής και εκεί γεννήθηκε ο γιος του Θεσσαλός από την κόρη του Ευρυπύλου. Οι κάτοικοι της Κω πήραν μέρος με 30 πλοία στον Τρωικό πόλεμο με επικεφαλής τους Ηρακλείδες Φείδιππο και Άντιφο, που ήταν γιοι του Θεσσαλού. Το νησί κατοίκησαν και Επιδαύριοι Αχαιοί, που είχαν καταφύγει από τη Θεσσαλία στο Άργος. Οι άνθρωποι αυτοί ήταν ενάρετοι, νομιμόφρονες, πιστοί στους θεούς και στους ήρωες. Καλλιεργούσαν την εύφορη γη τους και κυρίως τις ελιές. Στα ιστορικά χρόνια, η Κως άνηκε, μαζί με τη Λίνδο, την Αλικαρνασσό της Μικράς Ασίας, την Ιαλυσό, τη Λίνδο και την Κάμειρο της Ρόδου στη Δωρική Εξάπολιν. Θρησκευτικό κέντρο της Εξάπολης ήταν ο ναός του Απόλλωνα, στο ακρωτήριο Τρόπιο. Η Αλικαρνασσός, επειδή έδειξε ασέβεια προς τα Ιερά, αναγκάστηκε να φύγει από την Εξάπολη. Γλώσσα της Κω ήταν η δωρική, που αντικαταστάθηκε στα χρόνια των διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου από την κοινή Αλεξανδρινή. Γνωστοί άνδρες της Κω ήταν ο Πραξαγόρας, ο Φιλίνος, ο Θεσσαλός, ο Πολύβιος, ο γιατρός Ξενοφώντας, ο μιμογράφος Ηρώνδας, ο Εμπορικός και κυρίως το καύχημά της, ο περίφημος Ιπποκράτης, που έγραψε τα ιατρικά του συγγράμματα στην ιωνική και όχι στη δωρική διάλεκτο, ακολουθώντας έτσι την ιστορική παράδοση. Στο νησί υπάρχει το εκβλάστημα του πλατάνου κάτω από τον οποίον έγραψε ο Ιπποκράτης τα έργα του. Η πιο παλιά πρωτεύουσα της Κω ήταν η Αστυπάλαια, πιθανώς αποικία των Λελέγων, που κατοικήθηκε έπειτα από τους Αχαιούς και τους Δωριείς. Την εγκατέλειψαν όμως, σύμφωνα με τον Στράβωνα, τον 4ο αιώνα π.Χ., επειδή καταστράφηκε από τους σεισμούς. Βρισκόταν στη σημερινή τοποθεσία Παλάτια και το λιμάνι της ήταν το σημερινό λιμάνι Καμάρα. Η καινούργια πρωτεύουσα του νησιού, η Κως, ιδρύθηκε το 366 π.Χ. από Μέροπες που κατοικούσαν το γειτονικό Σκαμάνδριο και από τους κατοίκους της Αστυπαλαίας. Βρισκόταν εκεί που είναι το Κάστρο ή Χώρα, η σημερινή πρωτεύουσα της Κω, και ήταν, σύμφωνα με τον Στράβωνα, από τις ωραιότερες παραλιακές πόλεις του κόσμου. Είχε πρυτανείο, γυμνάσιο, θέατρο, αγορά, ναούς του Ηρακλή, του Δία Φρατίου, που ήταν και ο πολιούχος της πόλης, της Ομονοίας και της Εκάτης. Υπήρχαν επίσης στην αγορά ο βωμός του θυλλοφόρου Διονυσίου του Σκυλίττα και ο βωμός των δώδεκα θεών. Στολιζόταν από εξαίρετα αγάλματα, όπως π.χ. του Ασκληπιού, και ανδριάντες όπως του ποιητή Φιλητού κάτω από τον λεγόμενο πλάτανο του Ιπποκράτη. Νοτιοδυτικά της πρωτεύουσας βρισκόταν το περίφημο Ασκληπιείο της Κω. Τα μνημεία που το αποτελούσαν ήταν τοποθετημένα σε τρία βαθμιδωτά επίπεδα, στα οποία οδηγούσε μια μεγαλοπρεπής μαρμάρινη σκάλα. Στο κατώτερο επίπεδο υπήρχε μια στοά και ένα συγκρότημα οικημάτων, που το αποτελούσαν η ιατρική σχολή του Ιπποκράτη και το Μουσείο ανατομίας και παθολογίας. Στη μέση βρισκόταν μια μεγάλη πλατεία με πλατάνια και βρύσες με θειούχα και σιδηρούχα θερμά νερά. Εκεί έκαναν λουτρά οι άρρωστοι, πιστοί του Ασκληπιού. Τα νερά έρχονταν από την πηγή της Βουρίννης, η πηγή του Ιπποκράτη, και από την πηγή που ονομάζεται σήμερα Κόκκινο Νερό. Στο μεσαίο επίπεδο υπήρχαν ένας μεγάλος βωμός και μια εξέδρα. Δεξιά και αριστερά τους βρισκόταν και από ένας ναός. Μέσα στους ναούς αυτούς βρίσκονταν τα αγάλματα του Ασκληπιού, της Υγιείας και της Ηπιόνης και ενδεχομένως της Αναδυόμενης Αφροδίτης, που είχε κατασκευάσει ο Πραξιτέλης, ύστερα από παραγγελία της πόλης της Κω. Τέλος, στο ανώτερο επίπεδο υπήρχε ένας μαρμάρινος δωρικός ναός. Η πόλη Κως, με τους συνοικισμούς και τα προάστιά της ήταν η έδρα του νησιού, όπου έδρευε η Βουλή που αποτελείτο από τον επώνυμον άρχοντα ή μόναρχο και τους πωλητές, ταμίες και στρατηγούς. Οι φυλές τότε ήταν οι Υλλείς, οι Δυμάνες και οι Παμφυλλείς και οι φατρίες τους. Οι δήμοι του νησιού έστελναν τους αντιπροσώπους τους βουλευτές στην πρωτεύουσα. Από τους πιο γνωστούς δήμους και συνοικισμούς της Κω, όπου βρέθηκαν και αξιόλογα μνημεία, ήταν οι έξης: 1) Ο δήμος Αλασάρνων, στη νοτιοανατολική ακτή του νησιού, στα σημερινά Καρδάμενα, όπου βρέθηκαν επιγραφές και ερείπια του ναού του Απόλλωνα ή του Ασκληπιού. 2) Ο δήμος Αλεντίων, που αποτελείτο κυρίως από τις πόλεις του Άλειος και της Πέλης (σημερινού χωριού Παλαιό Πυλί), όπου υπάρχουν ερείπια του περιτειχισμένου χώρου όπου βρέθηκαν τα γνωστά αγάλματα του Ιπποκράτη. Στον δήμο αυτόν υπήρχε και ο ναός του Σεβαστού Δία του Στρατίου, και ναός της Δήμητρας. Εδώ γιορτάζονταν τα Θαλύσια, προς τιμήν της Δήμητρας και παρήγαγαν τον πελεατικό οίνο. 3) Ο δήμος των Αντιμαχιδών, Αιγηλίων και Αρχιαδών, στη σημερινή τοποθεσία Στα Παλαιά ή Παλαιά Αντιμάχια, κοντά στο Κάστρο. Υπήρχε ναός της Δήμητρας και της Πανδήμου Αφροδίτης. 4) Ο δήμος Αστυπαλαίας, από την οποία σώζονται ακόμη ερείπια των τειχών της που είχαν κατασκευαστεί επί Αλκιβιάδη, ερείπια του Μικρού Ασκληπιίεου και μαρμάρινα μέλη οικοδομών που φυλάσσονται τώρα στην Καμάρα. 5) Ο δήμος Ιππιωτών, που ήταν ο μικρότερος και βρισκόταν μεταξύ των δήμων των Αλεντίων και των Αντιμαχιδών. Εδώ υπήρχε Ιερό της Ήρας και παραγόταν ένα υπέροχο κρασί, που ονομαζόταν ίππος ή ιπποκώος. 6) Ο δήμος Ισθμιωτών, δεύτερος σε πληθυσμό. Βρισκόταν στα νότια του νησιού, στη ράχη του στενότατου ισθμού. Σώζονται ελάχιστα ερείπια και ένα τμήμα του μόλου που βρίσκεται τώρα κοντά στο χωριό Κέφαλο. Υπήρχε Ιερό του Ασκληπιού και ναός της Δήμητρας. 7) Το Δρέπανο ή Δρέκανο, το σημερινό Κάβο Δαφνί, όπου βρέθηκαν ερείπια συνοικισμού στη θάλασσα. 8) Η Σιτέα, που την κατοικούσε η Παμφυλλίδα φυλή και όπου υπήρχε Ιερό της Δήμητρας. Τα νομίσματα της Κω παρίσταναν τον καρκίνο, τον Ασκληπιό και τους πολιούχους της Δωρικής Πεντάπολης, της οποίας η Κως αποτελούσε μέλος

Ερέτρια (Εύβοια)

2011-09-16T11:21:00.001+03:00

Πόλη της Εύβοιας, γνωστή στον Όμηρο ως Ειρέτρια. Ονομαζόταν και Αρότρια ή Μελανηίς και βρισκόταν στους πρόποδες του Ολύμπου της Εύβοιας, ανατολικά της Χαλκίδας, κάπου 20 χιλιόμετρα από αυτήν, σε σημείο όπου η θάλασσα του πορθμού του Ευρίπου εισχωρούσε βαθιά στην ξηρά σχηματίζοντας λιμανάκι. Η Ερέτρια ιδρύθηκε από τους Άβαντες, που ενισχύθηκαν από τους Ίωνες εποίκους της Αττικής. Έγινε πόλη θαλάσσια και εμπορική και ίδρυσε πολλές αποικίες στη Χαλκιδική, στη Σικελία και στη Μεγάλη Ελλάδα. Αντίπαλός της υπήρξε η Χαλκίς και πολέμησε μαζί της πολλά χρόνια για την κατάκτηση του Ληλαντίου πεδίου, δηλαδή της πεδιάδας που πότιζε ο Λήλας ποταμός (σήμερα Βασιλικός, που διαρρέει την πεδιάδα Αμπέλια). Στον πόλεμο αυτό, που ονομάστηκε Ληλάντιος, έλαβαν μέρος πολλές ελληνικές πόλεις, αλλά η Ερέτρια τελικά ηττήθηκε. Μαζί με την Αθήνα, η Ερέτρια ήταν η μόνη πόλης που έστειλε βοήθεια στους Ίωνες της Μικράς Ασίας, όταν επαναστάτησαν. Γι' αυτό και ο Δαρείος, όταν έστειλε στρατό εναντίον της Ελλάδας, υπό τον Δάτι και τον Αρταφέρνη, έδωσε διαταγή να κυριευθεί, πράγμα που έγινε με προδοσία, και τότε η Ερέτρια πυρπολήθηκε (490 π.Χ.) και οι κάτοικοί της μεταφέρθηκαν ως δούλοι στα Σούσα, μπροστά στον Δαρείο. Ο Πέρσης βασιλιάς τους εγκατέστησε στο χωριό Αρδέρικκα, όπου έζησαν ώς την εποχή του Ηρόδοτου, διατηρώντας τη γλώσσα τους. Αργότερα, με τη βοήθεια και των Αθηναίων, η Ερέτρια ανοικοδομήθηκε και πήρε μέρος με τους οπλίτες της και τα πλοία της στις ναυμαχίες του Αρτεμισίου και της Σαλαμίνας καθώς και στη μάχη των Πλαταιών. Στις μεγάλες στάσεις της Εύβοιας εναντίον των Αθηναίων έλαβε μέρος και η Ερέτρια και γι' αυτό ο Περικλής, μετά την καταστολή τους, την τιμώρησε, κάνοντάς την αθηναϊκή κληρουχία. Το 411, οι Σπαρτιάτες κατόρθωσαν να υποκινήσουν την Εύβοια σε επανάσταση εναντίον των Αθηναίων. Η Ερέτρια κατέστρεψε τότε αθηναϊκά πλοία που είχαν καταφύγει στο λιμάνι της μετά την άτυχη ναυμαχία εναντίον των Λακεδαιμονίων και συνέβαλε έτσι πολύ στην απελευθέρωση του νησιού από την αθηναϊκή κυριαρχία. Αργότερα όμως συμμάχησε πάλι με τους Αθηναίους, παίρνοντας μέρος στο συμμαχικό πόλεμο (358-355 π.Χ.). Την κυρίευσε ο Φίλιππος Β' της Μακεδονίας, που, το 350 π.Χ. διόρισε τύραννό της τον μακεδονίζοντα Πλείσταρχο αντί για τον Πλούταρχο, που οι Αθηναίοι είχαν προσπαθήσει να βοηθήσουν χωρίς επιτυχία. Αργότερα, με τη βοήθεια των Αθηναίων, κατόρθωσε ν' αποτινάξει το μακεδονικό ζυγό, αλλά μετά τη μάχη της Χαιρωνείας (338), υποτάχθηκε και πάλι στους Μακεδόνες. Το 197 π.Χ. μετά την ήττα του Φιλίππου Β' στις Κυνός Κεφαλές, κυριεύθηκε από τους Ρωμαίους, που άρπαξαν πολλά έργα τέχνης από την πόλη. Στην αυτοκρατορική εποχή, η Ερέτρια έγινε η δεύτερη πόλη της Εύβοιας. Η πόλη είχε λιμάνι που προστατευόταν από το δυτικό μέρος με τεχνητό ανάχωμα και από το ανατολικό μ' ένα μικρό μώλο και ένα νησάκι (σήμερα Πεζονήσι). Η ακρόπολή της, χτισμένη σε ύψος 130 μ., σε μια παραφυάδα του Ολύμπου, χωριζόταν από αυτόν με μικρή κοιλάδα. Και στους δύο αυτούς τόπους βρέθηκαν ερείπια (ίχνη από τείχη, θεμέλια οικοδομημάτων, το θέατρο, το γυμνάσιο και ένας ναός, πιθανότατα του Διονύσου). Στη σημερινή πόλη της Ερέτριας ανακαλύφθηκε ο περίφημος ναός του Δαφνηφόρου Απόλλωνος. Μερικά από τα ευρήματα, που ήταν αποτέλεσμα ανασκαφών του 1891-95, βρίσκονται στο Μουσείο της Χαλκίδας άλλα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών. Σύμφωνα με τις επιγραφές, υπήρχαν στην Ερέτρια ιερά της Θεσμοφόρου Δήμητρος, του Διονύσου και της Αμαρυσίας Αρτέμιδος (ή Αμαρυνθίας Αρτέμιδος). Η εορτή προς τιμήν της τελευταίας θεάς γινόταν στην πόλη Αμάρυνθο, σε απόσταση 7 χιλιομέτρων από την Ερέτρια, και ήταν λαμπρότατη. Όταν η πόλη ήκμαζε, την πομπή ακολουθούσαν 3.000 οπλίτες, 600 ιππείς και 60 άρματα. Την πληροφορία αυτή έχουμε από στήλη που βρισκόταν στο ιερό της Αρτέμιδος και που την αναφέρει ο Στράβων. Η έκδοση νομισμάτων στην Ερέτρια άρχισε από το 600 π.Χ. Είχαν κεφαλή ταύρου ή βοδιού ή γοργόνας (Μεδούσης) ή ένα μοσχάρι, που στη ράχη του καθόταν ένα χελιδόνι, ή μια κεφαλή νύμφης ή μια άμπελο ή σταφύλι ή προτομή της Αρτέμιδος με τόξο και φαρέτρα. Σ' ένα σημείο της επιφάνειας υπήρχε το γράμμα Ε και αργότερα ολόκληρο το όνομα Ερετριέων καθώς και τ' όνομα του άρχοντα της πόλης.

Θήρα (Σαντορίνη)

2010-07-22T11:55:00.015+03:00

Το όνομα της νήσου "Θήρα" προέρχεται από τον αρχαίο Σπαρτιάτη Θήραν που από τη Σπάρτη προερχόμενος αποίκησε πρώτος τη νήσο αυτή. Το δε όνομα "Σαντορίνη" προέρχεται από τους διερχόμενους Φράγκους Σταυροφόρους οι οποίοι κατά το πέρασμα τους στέκονταν για ανεφοδιασμό κοντά σε εκκλησία της Αγίας Ειρήνης η οποία υπήρχε στο νησί.

Αν και αρχικά υπήρχε η άποψη ότι η εκκλησία αυτή ήταν το παρεκκλήσι της Αγίας Ειρήνης που υπήρχε στην Θηρασιά, σήμερα θεωρείται πιθανότερο να πρόκειται για την μεγαλοπρεπέστατη παλαιοχριστιανική τρίκλιτη βασιλική της Αγίας Ειρήνης που βρισκόταν στην Περίσσα, τα ερείπια της οποίας ανακαλύφθηκαν το 1992. Πρίν την μεγάλη ηφαιστειακή καταστροφή των προϊστορικών χρόνων η νήσος ήταν στρογγυλή και είχε το όνομα Στρογγύλη, ενώ αργότερα απέκτησε τα ονόματα Καλλίστη ή Καλλιστώ (Αρχαία Ελληνικά καλλίστη: "η πιο όμορφη"), Φιλητέρη ή Φιλωτέρα, Καλαυρία, Καρίστη, Τευσία, Θηραμένη καθώς και Ρήνεια.

Επί τουρκοκρατίας οι Τούρκοι την ονόμαζαν "Δερμετζίκ" ή "Διμερτζίκ" (= μικρός μύλος), πιθανώς από τους πολλούς μικρούς ανεμόμυλους που ξεχώριζαν από μακριά.
Μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας επίσημα καθιερώθηκε το όνομα "Θήρα", πλην όμως οι ξένοι χάρτες συνέχισαν να την ονοματίζουν "Σαντα-Είρηνα" από την οποία και παρέμεινε με μικρή παραφθορά από τους Έλληνες ως "Σαντορίνη" (αντί του ορθότερου Σαντορήνη).

Ο Ηρόδοτος ισχυρίζεται πως η Θήρα αποικίστηκε για πρώτη φορά από Φοίνικες, φαίνεται όμως πως από το 2000 π.Χ. ήταν γνωστή στη Θήρα η καλλιέργεια του σίτου, η ελαιοπαραγωγή, η αλιεία με δίχτυα κ.λπ. Αυτό αποδεικνύουν οι πρόσφατες ανασκαφές, που έφεραν στο φως δείγματα προχωρημένου πολιτισμού των κατοίκων της προμινωικής εποχής, που ίσως καταποντίστηκαν από τη δράση του ηφαιστείου του νησιού. Τα χρυσά κοσμήματα δείχνουν πως η Θήρα είχε τότε συναλλαγές με τις μικρασιατικές ακτές, όπου υπήρχαν χρυσοφόρα ποτάμια, και τα παράξενα αγγεία της μαρτυρούν σχέσεις και επαφή με τα υπόλοιπα νησιά του Αιγαίου και ιδίως τη Μήλο, τη Ρόδο και την Κύπρο, όπου βρέθηκαν ανάλογα αγγεία. Από την ιστορική εποχή, οι κάτοικοι φορούσαν ένα είδος χιτώνα ή εσθήτος, που ονομαζόταν θηραίον, από το όνομα του νησιού. Οι αρχαιότεροι κάτοικοι της Θήρας ήταν Κάρες (πελασγικός κλάδος), που εκδιώχθηκαν από τους Κρήτες την εποχή του Μύνιος Α'. Οι Κρήτες κυρίευσαν τότε το νησί, που αρχικά ονομαζόταν Καλλίστη. Τελικά, το αποίκισε, ξεκινώντας από τη Σπάρτη, μαζί με άλλους Λακεδαιμονίους, ο Θήρας ο Αυτεσίωνος, που της έδωσε και τ' όνομά του. Την εποχή των Πτολεμαίων, το νησί χρησιμοποιήθηκε ως προπύργιο των ναυτικών τους δυνάμεων κι οχυρώθηκε. Οι Θηραίοι λάτρευαν ιδιαίτερα τον Απόλλωνα Καρνείον, την Άρτεμι, τον Ερμή, τον Διόνυσο, τον Ασκληπιό και τον Ηρακλή. Ήταν διάσημο το Μαντείο του νησιού, που το έλεγαν Έπος Θηραίων. Η αρχαία πόλη ανακαλύφτηκε ολόκληρη το 1898, από τον αρχαιολόγο Φρ. Χόλλερ. Εκτεινόταν σε μήκος 800 μέτρων και πλάτος 150, είχε έναν ναό του Καρνείου Απόλλωνα, ένα ηρώο του Λακεδαίμονα ήρωα Θήρα, μια βασιλική 40 μέτρων με εσωτερική κιονοστοιχία κι εξέδρες, ένα εφηβείο και άλλα ερείπια ιερών. Από την πτολεμαϊκή εποχή της χρονολογείται το ιερό των Ίσιδος - Σεράπιος - Ανούβιος, που η λατρεία τους είχε τότε επιβληθεί, καθώς κι αρκετά σπίτια της ίδιας περιόδου. Τα νομίσματά της, όλα χάλκινα, είναι των ετών 350 - 200 π.Χ., και μερικά μεταγενέστερα, της ρωμαϊκής εποχής. Τα αρχαιότερα έχουν επάνω κεφαλή Απόλλωνα ή Ερμή, ή γυναικεία κεφαλή με πέπλο, και τα γράμματα ΘΗ ή ΘΗΡ. Στους μηδικούς πολέμους, η Θήρα ήταν από τα νησιά που έδωσαν γην και ύδωρ στους Πέρσες. Όταν, μετά τους πολέμους αυτούς, συγκροτήθηκε η αθηναϊκή συμμαχία με τις Μήλο, Ανάφη και Φολέγανδρο, οι Θηραίοι απέφυγαν να μετάσχουν, ίσως επειδή στο νησί επικρατούσε το δωρικό στοιχείο. Μόνο το 425 π.Χ. οι κάτοικοι της Θήρας υπέκυψαν στους θαλασσοκράτορες Αθηναίους και φορολογήθηκαν απ' αυτούς. Σήμερα, οι σπουδαιότεροι αρχαιολογικοί τόποι της Θήρας βρίσκονται κοντά στις θέσεις Κολούμπος, Καμάρι, Άγιος Στέφανος και Εξωμότης. Στο Μουσείο της Θήρας υπάρχουν πολύτιμα αρχαιολογικά ευρήματα. Οι ιστορικά βεβαιωμένες εκρήξεις του ηφαιστείου της Θήρας άρχισαν το 196 - 198 π.Χ. και τελείωσαν το 1508 μ.Χ., και ήταν συνολικά έξι (198 π.Χ., 19 μ.Χ., 60 μ.Χ., 726 μ.Χ., 1457 μ.Χ., 1508 μ.Χ.).

Νεκρομαντείο του Αχέροντα

2010-02-27T10:03:00.004+02:00

Κοντά στη θάλασσα ήταν η Αχερουσία λίμνη και το Νεκρομαντείο του Αχέροντα, όταν ο Οδυσσέας κατέβηκε στον Αδη για να συναντήσει τους νεκρούς συγγενείς και φίλους του.
Νεότερες αρχαιολογικές έρευνες επαληθεύουν την εικόνα που είχε ο Ομηρος για την τοπογραφία της περιοχής (Ν. Πρέβεζας) όταν περιέγραφε στην «Οδύσσεια» τη σκηνή κατάβασης του ήρωα στον κάτω κόσμο.
Κατά την προϊστορική περίοδο η θάλασσα έφτανε ώς τη λίμνη Αχερουσία (τώρα αποξηραμένη), ώς το Νεκρομαντείο και τους πρόποδες της οχυρωμένης αρχαίας Εφύρας. Σήμερα απέχει γύρω στα 4,5 χλμ. «Με την πάροδο τεσσάρων χιλιετιών οι προσχώσεις του ποταμού Αχέροντα μπάζωσαν σταδιακά το χώρο μεταξύ της λοφοσειράς και της σημερινής ακτογραμμής, όπου και οι εκβολές του σημερινού ποταμού, στο σύγχρονο χωριό Αμμουδιά», έλεγε προχθές ο προϊστάμενος της ΛΓ' Εφορείας Αρχαιοτήτων Πρέβεζας, Γεώργιος Ρήγινος. Παρουσίαζε στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο τη μελέτη ανάδειξης όλου αυτού του χώρου και τη σύνδεση του Νεκρομαντείου με τον λόφο της αρχαίας Εφύρας (απέχουν 500 μ.), τα λείψανα της οποίας ελάχιστοι επισκέπτονται γιατί δεν υπάρχουν ένα οργανωμένο μονοπάτι και μια σήμανση που να τους οδηγεί.Το επισκέψιμο σήμερα Νεκρομαντείο, που βρίσκεται στην κορυφή ενός λόφου, κοντά στο χωριό Μεσοπόταμος, αποτελεί την ελληνιστική φάση του ομηρικού Νεκρομαντείου, σύμφωνα με τον πρώτο ανασκαφέα του, Σωτήριο Δάκαρη. Από τη λειτουργία του γνωρίζουμε το ρόλο των ιερέων που έπαιρναν «λόγια» από τους επισκέπτες πριν τους προμαντέψουν τα μελλούμενα. Τους υπέβαλλαν σε σκληρές ψυχολογικές και σωματικές δοκιμασίες, περιφέροντας τους στο δαιδαλώδες συγκρότημα του μαντείου, με τις σκοτεινές και υγρές αίθουσες και σε μια δίαιτα με κουκιά, που πίστευαν ότι έχουν την ιδιότητα να θολώνουν το μυαλό και να εξάπτουν τη φαντασία τους.Στην ταύτιση του χώρου με το Νεκρομαντείο συνέβαλαν δύο ειδώλια της Περσεφόνης, που βρήκε ο Σωτ. Δάκαρης στο κεντρικό κτήριο, όπως και όστρακα της ίδιας θεάς (7ου-5ου αι. π.Χ.) στους πρόποδες του λόφου.

Κέρκυρα (Το νησί των Φαιάκων)

2009-08-24T13:15:00.003+03:00

Όλοι οι αρχαίοι ιστορικοί παραδέχονται πως η Κέρκυρα ήταν το ομηρικό νησί των Φαιάκων. Οι κυριότερες πηγές των σχετικών πληροφοριών βρίσκονται στο Ζ και Η της Οδύσσειας και στα Αργοναυτικά του Απολλώνιου. Στην Οδύσσεια περιγράφεται η υποδοχή του ναυαγού Οδυσσέα από τον Αλκίνοο και την Αρήτη, και στα Αργοναυτικά, η υποδοχή του Ιάσονα και της Μήδειας από τους ίδιους βασιλείς, που περιγράφονται ως εξαιρετικά πράοι και πολιτισμένοι. Οι πρώτες ιστορικές πληροφορίες για την Κέρκυρα ανάγονται στον 8ο αιώνα π.Χ. Κατείχαν τότε το νησί οι Λιβυρνοί της Αδριατικής, τους οποίους έδιωξαν όμως οι Κορίνθιοι υπό τον Βακχιάδη Χερσικράτη, που είχαν σταλεί για τον εποικισμό του νησιού. Ο Χερσικράτης έγινε βασιλιάς του νησιού και ίδρυσε την Επίδαμνο ως κερκυραϊκή αποικία. Αργότερα, οι Κερκυραίοι ήρθαν σε ρήξη με τη μητρόπολη Κόρινθο και καταναυμάχησαν τον στόλο των Κορινθίων. Έπειτα, πολέμησαν στη Σικελία υπέρ των Συρακουσίων εναντίον του τυράννου της Γέλας Ιπποκράτους, που τους είχε προσβάλει. Στους μηδικούς πολέμους, οι Κερκυραίοι δέχθηκαν πρόθυμα να συμμετέχουν στον αγώνα με τους άλλους Έλληνες, αλλά ο στόλος που εξόπλισαν από 60 πλοία καθυστέρησε λόγω του καιρού στον Μαλέα και δεν πρόλαβε να λάβει μέρος στη ναυμαχία της Σαλαμίνος -γι’ αυτό και ο Ηρόδοτος κατηγορεί τους Κερκυραίους. Στην Κέρκυρα όμως φιλοξενήθηκε ο νικητής της ναυμαχίας Θεμιστοκλής, όταν εξορίστηκε από τους Αθηναίους και εκδιώχθηκε και από το Άργος. Χρησίμευσε μάλιστα και ως διαιτητής στην έριδα μεταξύ Κορινθίων και Κερκυραίων, και πέτυχε την ειρηνική της λύση. Όταν ο εμφύλιος πόλεμος της Επιδάμνου ανάγκασε τους ολιγαρχικούς της πόλης να αποσυρθούν, οι δημοκρατικοί ζήτησαν την ενίσχυση των Κερκυραίων, αλλά επειδή εκείνοι αρνήθηκαν, αποτάθηκαν στους εχθρούς τους Κορινθίους. Οι τελευταίοι δέχθηκαν την πρόταση και έστειλαν φρουρά για την ενίσχυση της αποικίας. Οι Κερκυραίοι, όταν το πληροφορήθηκαν, ζήτησαν από τους δημοκρατικούς Επιδάμνιους την αποπομπή της Κορινθιακής φρουράς, και όταν εκείνοι αρνήθηκαν, πολιόρκησαν την Επίδαμνο. Κορινθιακός στόλος κατέπλευσε επιτόπου και συνήφθη η ναυμαχία του Ακτίου, όπου ο ανώτερος κερκυραϊκός στόλος νίκησε τον κορινθιακό. Αλλά ο πόλεμος δεν τέλειωσε με αυτή τη ναυμαχία. Οι Κορίνθιοι δεν μπορούσαν να ανεχθούν την ήττα και έπειτα από σύντομη προπαρασκευή συγκρότησαν στόλο 150 πλοίων, ικανό να αντιπαραταχθεί στους Κερκυραίους, που είχαν μόνο 120 τριήρεις. Τότε οι Κερκυραίοι ζήτησαν τη βοήθεια των Αθηναίων και συνομολογήθηκε συμμαχία μαζί τους (433-432 π.Χ.). Οι Αθηναίοι έστειλαν στους συμμάχους τους μικρή δύναμη από 10 τριήρεις, και ταυτόχρονα έδωσαν τη διαταγή στον ναύαρχο της μοίρας μη ναυμαχείν Κορινθίοις ην μη επί Κέρκυραν πλέωσι και μέλλωσιν αποβαίνειν. Στη ναυμαχία μεταξύ Κορινθίων και Κερκυραίων, που έγινε στο στενό μεταξύ Κέρκυρας και Ηπείρου, οι Αθηναίοι δεν έλαβαν λοιπόν αρχικά μέρος στον αγώνα, ακολουθώντας τη διαταγή που είχαν. Όταν όμως η δεξιά πτέρυγα των Κερκυραίων νικήθηκε κατά κράτος, οι Αθηναίοι αποφάσισαν να επέμβουν και η ναυμαχία πήρε άλλη τροπή, με αποτέλεσμα να νικηθούν οι Κορίνθιοι. Αυτή η συμμαχία των Αθηναίων προς τους Κερκυραίους και η βοήθεια που τους έδωσαν αποτέλεσε την πρώτη αφορμή του Πελοποννησιακού πολέμου. Οι Κορίνθιοι ισχυρίστηκαν πως οι Αθηναίοι είχαν λύσει τις σπονδές που τους έδεναν. Στον πόλεμο αυτό, οι Κερκυραίοι δέχθηκαν αίτηση των Αθηναίων και τάχθηκαν με το μέρος τους. Πολέμησαν γενναία τον πρώτο καιρό, αλλά σε λίγο το νησί τους έγινε πεδίο φοβερού εμφύλιου αγώνα, γιατί σημειώθηκε εξέγερση των ολιγαρχικών, οι οποίοι είχαν ταχθεί με τους Πελοποννήσιους και κατηγορούσαν τους δημοκρατικούς ότι επιδίωκαν την υποδούλωση της Κέρκυρας στους Αθηναίους. Όπως ήταν φυσικό, και οι Αθηναίοι και οι Πελοποννήσιοι έλαβαν ενεργό μέρος στον εμφύλιο αυτό πόλεμο των Κερκυραίων, που οδήγησε σε αναρίθμητες και άγριες σφαγές μεταξύ των αντιπάλων. Κανένας οίκτος δεν ίσχυε σε αυτόν τον εμφύλιο πόλεμο. Ακόμη και όσοι κατέφευγαν στα Ιερά ως ικέτες σκοτώνονταν και άλλοι πάλι αυτοκτονούσαν. Οι αιχμάλωτοι θανατώνονταν και εκείνοι. Τελικά, στον εμφύλιο υπερίσχυσαν οι δημοκρατικοί και αφού θανατώθηκαν όλοι οι ολιγαρχικοί που είχαν απομείνει, ο πόλεμος έληξε αυτόματα. Στα υπόλοιπα έτη του Πελοποννησιακού πολέμου, η Κέρκυρα διατήρησε τις φιλικές της σχέσεις με τους Αθηναίους, έλαβε μέρος στην εκστρατεία τους στη Σικελία (415 π.Χ.), με πολλές τριήρεις και οπλίτες και έπειτα από δύο χρόνια υπέστη και αυτή τα δεινά της πανωλεθρίας των Αθηναίων μπροστά στις Συρακούσες. Μετά τη λήξη του Πελοποννησιακού πολέμου, αν και έχοντας χάσει περίπου τον μισό πληθυσμό της από τον εμφύλιο πόλεμο και τις άλλες εκστρατείες, μπόρεσε για μερικά χρόνια να συνεχίσει κάποια ειρηνική ζωή. Αλλά το 375 π.Χ., οι Λακεδαιμόνιοι της επιτέθηκαν ξανά. Με τη βοήθεια των παλαιών συμμάχων της Αθηναίων, η Κέρκυρα νίκησε τους επιδρομείς. Εβδομήντα πέντε χρόνια αργότερα, η Κέρκυρα υπέστη αιφνιδιαστική επίθεση από τον τύραννο της Σικελίας Αγαθοκλέα και υπέκυψε έπειτα από σύντομο αγώνα, το 299 π.Χ. Έπειτα από λίγο όμως μπόρεσε να αποτινάξει τον ζυγό. Κατόπιν υποτάχθηκε στον Πύρρο, έπειτα από μάχη, και έλαβε μαζί του μέρος στην εκστρατεία της Ιταλίας. Μετά την αποτυχία της, έγινε ανεξάρτητη δημοκρατία. Και ενώ φάνηκε προς στιγμή πως θα μπορούσε να αναπτύξει πάλι πολιτική δράση, δέχθηκε νέα πλήγματα από τους γείτονές της των ηπειρωτικών χωρών, τους Ιλλυριούς. Στίφη πειρατών λεηλατούσαν τα παράλια και την πόλη της Κέρκυρας και τελικά η βασίλισσα των Ιλλυριών Τεύτη πολιόρκησε την πόλη με ισχυρό στόλο και την ανάγκασε να παραδοθεί, γιατί είχε πέσει και φοβερός λιμός. Οι Κερκυραίοι απευθύνθηκαν τότε στη Ρώμη, ζητώντας βοήθεια και προστασία. Οι Ρωμαίοι έστειλαν τον ύπατο Φούλβιο στο νησί και εκείνος το απελευθέρωσε από τους Ιλλυριούς. Οι Κερκυραίοι δέχθηκαν την προστασία των Ρωμαίων, οι οποίοι τους παραχώρησαν πλήρη αυτονομία, αναγνώρισαν τα αρχαία προνόμια και γενικά συνετέλεσαν στην εξύψωση του κερκυραϊκού φρονήματος, έως την εποχή που η Κέρκυρα έγινε χριστιανική ....

Χαιρώνεια

2009-07-31T12:29:00.006+03:00

Πόλη της Βοιωτίας, κοντά στα σύνορα της Φωκίδας, σε απόσταση είκοσι σταδίων από τον Πανοπέα, κτισμένη σε τοποθεσία που δέσποζε στη διάβαση από τη Φωκίδα στη Βοιωτία. Η ακρόπολή της ονομαζόταν Πέτραχος ή Πέτρωχος και η καθαυτό πόλη ήταν κτισμένη στους πρόποδες αυτού του βραχώδους υψώματος. Η πόλη ονομάστηκε έτσι από τον επώνυμο ήρωά της Χαίρωνα* και αναφέρεται από τον Όμηρο (Ιλιάδα Β 507). Η προϊστορική αυτή Χαιρώνεια πρέπει να βρισκόταν προς τα δυτικά της μεταγενέστερης πόλης, σ’ ένα σημείο όπου βρέθηκαν υπολείμματα κτισμάτων των νεολιθικών και μυκηναϊκών χρόνων. Τον 5ο αιώνα π.Χ., η Χαιρώνεια υπαγόταν πολιτικά στον Ορχομενό και στα μέσα του αιώνα έγινε ανεξάρτητο μέλος του Βοιωτικού Συνδέσμου. Επειδή κάποια στιγμή επικράτησε μια πολιτική μερίδα που δεν ήθελε την επιρροή των Αθηνών, ο Αθηναίος στρατηγός Τολμίδης κυρίευσε τη Χαιρώνεια το 447 π.Χ., αλλά ηττήθηκε σε λίγο από τους Βοιωτούς στην πεισματώδη μάχη μεταξύ Κορώνειας και Αλιάρτου, όπου και σκοτώθηκε. Το 424 οι Αθηναίοι αποπειράθηκαν να ξαναπάρουν την πόλη, χωρίς όμως επιτυχία και μετά την Ανταλκίδειο Ειρήνη η Χαιρώνεια έγινε, το 387, πολιτικά αυτόνομη. Στον φωκικό πόλεμο του 353 π.Χ., πολιορκήθηκε από τον αρχηγό της Φωκίδας Ονόμαρχο, αλλά αντιστάθηκε μ’ επιτυχία και κυριεύτηκε από το γιο του Ονομάρχου, τον Φαληρέα. Το 338 έγινε στη Χαιρώνεια η περίφημη μάχη μεταξύ Αθηναίων, Βοιωτών και άλλων ελληνικών πόλεων από το ένα μέρος και Φιλίππου της Μακεδονίας από το άλλο. Ο Φίλιππος βγήκε νικητής, με αποτέλεσμα να χάσει την ελευθερία της η Ελλάδα και να υποταχθεί στη μακεδονική κυριαρχία. Τα νερά του ποταμού Αίμονα ή Θερμώδοντα βάφηκαν από το αίμα των υπερασπιστών, όπως αναφέρει ο Πλούταρχος στο βίο του Δημοσθένη (19) και στον τόπο εκείνο έφτιαξαν τύμβο με άγαλμα λιονταριού για τους Θηβαίους που έπεσαν για την πατρίδα. Από τότε, η Χαιρώνεια κυριεύτηκε από διάφορους εισβολείς (Αντίοχος το 192 π.Χ., Περσέας το 171 π.Χ. κλπ.). Τρίτη μεγάλη μάχη στην περιοχή της Χαιρώνειας έγινε το 86 π.Χ., όταν ο Σύλλας νίκησε τον στρατηγό του Μιθριδάτη Αρχέλαο σε μάχη που δόθηκε κοντά σ’ έναν ποταμό που χυνόταν στον Κηφισό. Η Χαιρώνεια εξακολούθησε να υπάρχει και στους ρωμαϊκούς χρόνους. Εκεί γεννήθηκε ο συγγραφέας Πλούταρχος, που μάλιστα έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του στη γενέτειρα του και πέθανε εκεί το 120 μ.Χ. Το 551 μ.Χ., μεγάλος σεισμός κατέστρεψε τελείως τη Χαιρώνεια. Τα ερείπια της Χαιρώνειας βρίσκονται στο ύψωμα Πέτραχος (270 μέτρα), όπου σώζονται κυκλώπεια τείχη και μικρό θέατρο με δύο άνισα διαζώματα, που το ένα έχει 10 σειρές καθισμάτων και το άλλο 4. Στη μέση του άνω διαζώματος υπήρχε αφιερωματική στήλη στον Απόλλωνα Δαφνηφόρο και στην Αρτέμιδα Σοωδίνη. Μπροστά στο θέατρο υπάρχει μια ωραία κρήνη, που τροφοδοτείτο ίσως από τα νερά του παραποτάμου του Κηφισού Αίμονα. Τα περισσότερα κινητά ευρήματα βρίσκονται στο μουσείο της σημερινής Χαιρώνειας. Σώζεται επίσης το πολυάνδριον ή τύμβος των Μακεδόνων, κυκλικό επίχωμα με περίμετρο 70 μέτρα και ύψος 7 μέτρα, όπου είχαν ενταφιαστεί οι Μακεδόνες που έπεσαν στη μάχη της Χαιρώνειας το 338 π.Χ. Κοντά στη Χαιρώνεια βρέθηκε και το πολυάνδριον των Θηβαίων ιερολοχιτών, με τον μαρμάρινο λέοντα της Χαιρώνειας, που στήθηκε πάνω σ’ αυτόν τον τύμβο. Ο λέων ανακαλύφθηκε το 1880, σε ανασκαφές της Αρχαιολογικής Εταιρίας, και αναστηλώθηκε το 1904 στην αρχική του θέση. Έχει ύψος 5,5 μέτρων, και παριστάνεται καθισμένος πάνω σε βάση ύψους 3 μέτρων.

Χαίρων
Γιος του Απόλλωνα και της Θηρούς, που τον θεωρούσαν ιδρυτή της Χαιρώνειας.

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

2009-06-12T12:44:00.008+03:00

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ (ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ)

Κόρη του Φιλίππου Β' της Μακεδονίας και
της Θεσσαλίδος συζύγου του Νικησιπόλεως, ομοπάτριος αδελφή του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Σύζυγός της υπήρξε ο Κάσσανδρος, από τον οποίο απέκτησε τρεις γιους: Τον Φίλιππο, τον Αντίπατρο και τον Αλέξανδρο. Τη σκότωσε ο γιος της Αντίπατρος από ζηλοτυπία, γιατί πίστευε πως η μητέρα του αγαπούσε περισσότερο τον αδελφό του Αλέξανδρο.

Η ΠΟΛΗ

Η πρωτεύουσα της Μακεδονίας ιδρύθηκε, σύμφωνα με μια εκδοχή, από τον βασιλιά Φίλιππο Β' της Μακεδονίας. Σύμφωνα με άλλη (του Στράβωνος, επικρατέστερη) από τον Κάσσανδρο, γιο του στρατηγού του Μεγάλου Αλεξάνδρου Αντιπάτρου, το 316 π.Χ., στην τοποθεσία της πόλης Θέρμη, όπου συγκεντρώθηκαν οι οικισμοί είκοσι μικρών πόλεων. Μετά το θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου ο Κάσσανδρος που εξόντωσε όλη την οικογένειά του, διατάζοντας το φόνο ακόμη και της μητέρας του Ολυμπιάδος, θέλησε να διορθώσει την κακή εντύπωση που είχε προξενήσει στους Μακεδόνες αυτή η συμπεριφορά του, και την επομένη του θριάμβου του (315 π.Χ.) νυμφεύθηκε την αδελφή του κατακτητή Θεσσαλονίκη, που η μητριά της Ολυμπιάς την αγαπούσε σαν δική της κόρη. Έτσι, ο Κάσσανδρος αποφάσισε να δώσει το όνομα της Θεσσαλονίκης στη νέα μεγάλη πόλη που είχε ιδρύσει. Ο ισχυρισμός του Στράβωνα, πως η Θεσσαλονίκη ιδρύθηκε στην τοποθεσία της παλαιάς Θέρμης, δεν θεωρείται ακριβής από όλους τους ιστορικούς, γιατί πολλοί λένε πως η Θέρμη απείχε δέκα ώς δώδεκα χιλιόμετρα από τη Θεσσαλονίκη. Ο Ρωμαίος ύπατος Αιμίλιος Παύλος, που υπέταξε το μακεδονικό κράτος μετά τη μάχη της Πύδνας (168 π.Χ.) και ονομάστηκε γι' αυτό Μακεδονικός, έδειξε μεγάλη εύνοια προς τους Έλληνες και μάλιστα τους Θεσσαλονικείς, παρ' όλο που είχε εκτελέσει μια απόφαση της Ρωμαϊκής Συγκλήτου που διέτασσε την καταστροφή 70 πόλεων της Ηπείρου. Τον Νοέμβριο του 167 ο Αιμίλιος Παύλος τέλεσε θρίαμβο στη Θεσσαλονίκη και ακολουθούσαν, με όλη την οικογένειά του ο ηττημένος βασιλιάς της Μακεδονίας Περσεύς και ίσως και ο ιστορικός Πολύβιος ο Μεγαλοπολίτης, που δίδασκε στο σπίτι του Αιμίλιου Παύλου. Το 146 π.Χ. ο Κόιντος Καικίλιος Μέτελλος κατέστειλε την επανάσταση του Αδραμυττηνού γραφέα Ανδρίσκου, που είχε ονομάσει τον εαυτό του Φίλιππο και εμφανίστηκε δήθεν ως γιος του Περσέα. Έκανε τη Μακεδονία ρωμαϊκή επαρχία και τη Θεσσαλονίκη πρωτεύουσά της. Από τότε ο πληθυσμός της αυξήθηκε γρήγορα. Τα αρχαία νομίσματα της Θεσσαλονίκης έχουν ελληνικές επιγραφές. Παράλληλα προς τους Ολύμπιους θεούς, οι Θεσσαλονικείς λάτρευαν τον αρκαδικό θεό Πάνα, τον ήρωα Περσέα και τους Καβείρους. Η λατρεία των τελευταίων μεταδόθηκε από τα νησιά του Θρακικού πελάγους (Λήμνο, Ίμβρο, Σαμοθράκη). Προς τιμήν τους τελούσαν στη Θεσσαλονίκη τα Καβείρια, τα Καβείρια Πύθια και τα Καβείρια Επινίκια. Είχαν επίσης καθιερωθεί τα Ολύμπια, τα Πύθια και τα Άκτια-Πύθια. Στην περίοδο της εξορίας του από τη Ρώμη, ο Κικέρων έμεινε στη Θεσσαλονίκη (Μάιος - Νοέμβριος του 58 π.Χ.). Λίγο αργότερα οι Θεσσαλονικείς αναγκάστηκαν να καταφύγουν στην ακρόπολή τους, που ήταν τότε νεόχτιστη, γιατί υπήρχε αδιάκοπος φόβος των Θρακών επιδρομέων. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου μεταξύ Ιουλίου Καίσαρα και Πομπηίου, η Θεσσαλονίκη έγινε κέντρο εφοδιασμού του στρατού του Πομπηίου και στον εμφύλιο πόλεμο του Μάρκου Αντωνίου και Οκταβιανού εναντίον των δολοφόνων του Καίσαρα, οι Θεσσαλονικείς υπήρξαν φίλοι και σύμμαχοι των τελευταίων. Στη Θεσσαλονίκη δίδαξε για πρώτη φορά το χριστιανισμό ο Απόστολος Παύλος (πρώτες εβδομάδες του 50 μ.Χ.). Το 250 μ.Χ. επί αυτοκράτορος Δεκίου, η Θεσσαλονίκη έγινε ρωμαϊκή αποικία. Την ίδια εποχή, περίπου, έγινε άσυλο πολλών προσφύγων που είχαν τρομοκρατηθεί από την επιδρομή των Γότθων, που μάταια προσπάθησαν να την κυριεύσουν. Ο Γαλέριος Μαξιμιανός έστησε τη μεγάλη αψίδα, της οποίας σώζεται το ένα σκέλος, σε ανάμνηση των θριάμβων του εναντίον των Περσών (297-305 μ.Χ.). Αργότερα, επί Θεοδοσίου του Μεγάλου, επειδή οι Θεσσαλονικείς, το 390, επαναστάτησαν και σκότωσαν τον Γερμανό στην καταγωγή διοικητή της πόλης, διατάχθηκε από τον Θεοδόσιο η σφαγή του πληθυσμού και σκοτώθηκαν περίπου 15.000 άνδρες και γυναικόπαιδα, ενώ παρακολουθούσαν στον ιππόδρομο τα αγωνίσματα !!!!!
Το 395 οι Θεσσαλονικείς απέκρουσαν πολιορκία των Βησιγότθων και το 577, επί Ιουστινιανού, επίθεση των Σλάβων.....

Ολούς (Ελούντα)

2009-05-16T10:31:00.006+03:00

Πόλη της Κρήτης, στον ισθμό της Σπιναλόγκας. Ήταν γνωστή για το άγαλμα της Βριτόμαρτης που είχε φτιάξει ο Δαίδαλος. Μια επιγραφή, που βρέθηκε εκεί και υπάρχει σήμερα στο Λούβρο του Παρισιού, μας δίνει το κείμενο συνθήκης των κατοίκων της πόλης με άλλες πόλεις της Κρήτης. Από την ίδια επιγραφή πληροφορούμαστε ότι υπήρχε εκεί ναός του Ασκληπιού.

Μόνο κατά ένα γράμμα διαφέρει το σημερινό της όνομα από το αυτό της αρχαιότητας. Η Ολούς του Ομήρου και του Παυσανία, είναι η σημερινή Ελούντα, διάσημη σ' όλο τον κόσμο ως υψηλών προδιαγραφών τουριστικός προορισμός.Και η αρχαία Ολούς όμως ήταν διάσημη ανά τον κόσμο τότε, για ένα λόγο διαφορετικό. Στην περιοχή της εξορύσσεται η ακονόπετρα (μια πέτρα που τη χρησιμοποιούν για το ακόνισμα λεπίδων, μαχαιριών κ.λ.π.) από τα προϊστορικά ακόμη χρόνια, γεγονός που της χαρίζει διασημότητα, και γι' αυτόν ακριβώς το λόγο την μνημονεύει ο Όμηρος στην Ιλιάδα. Παρ' ότι δεν γνωρίζουμε το Μινωικό της όνομα, πιστεύεται ότι η Ελούντα υπήρχε και πριν είναι γνωστή με το όνομα Ολούς, που τη συναντάμε από τη μεταμινωική εποχή και μετέπειτα, μέχρι τα Ρωμαϊκά χρόνια.Οι Γάλλοι αρχαιολόγοι που έχουν ερευνήσει τα ερείπιά της, θεωρούν και το υποστηρίζουν ομόφωνα ότι αυτή η πόλη ακμάζει και στα Μινωικά χρόνια, ενώ αξιολογούν ως «μεγάλης σημασίας» τα αρχαιολογικά ευρήματα που αποκομίζουν και βρίσκονται σήμερα στο Μουσείο του Λούβρου.
Εκτός από την ακονόπετρα, η Ολούς είναι γνωστή και για την παραγωγή και το εμπόριο της πορφύρας, γεγονός που την κάνει για τους δυο αυτούς λόγους σημαντικό εμπορικό και βιομηχανικό λιμάνι σε όλες τις εποχές που μνημονεύεται από τους σημαντικότερους αρχαίους συγγραφείς.

Η θέση της αρχαίας πόλης βρίσκεται στη σημερινή θέση Πόρος, στον ισθμό που συνέδεε το νησί Κολοκύθα με τη στεριά της Ελούντας, πριν ο Γαλλικός στρατός ανοίξει τη διώρυγα το 1897.Η αρχαία Ολούς είναι βυθισμένη σ' εκείνο το σημείο και τα ερείπιά της φαίνονται σήμερα στον αβαθή βυθό της θάλασσας.Ο Αγγλος Περιηγητής T.S.Spratt αναφέρει ότι η Ολούς καταβυθίστηκε επειδή βυθίζεται σιγά-σιγά ολόκληρο το ανατολικό κομμάτι της Κρήτης. Ωστόσο δεν είναι ακριβώς αλήθεια. Όσο κι αν παρατηρείται μια βύθιση στην Ανατολική Κρήτη, η καταβύθιση της αρχαίας Ελούντας οφείλεται σε ένα τοπικό φαινόμενο. Μια απότομη καθίζηση σώριασε την πόλη σε ερείπια και την έστειλε στο βυθό. Καμιά περιγραφή ή άλλη μαρτυρία δεν σώζεται για το πώς ακριβώς καταστράφηκε η πόλη. Μόνο εικασίες υπάρχουν. Ωστόσο, τα ερείπιά της στο βυθό, τα ευρήματα των αρχαιολόγων, τα κτίρια, τα νομίσματα και οι επιγραφές που έχουν σωθεί είναι αδιάψευστες μαρτυρίες για τον πολιτισμό αυτής της πόλης την εποχή που βρέθηκε στην ακμή της. Οταν καταστράφηκε, υπολογίζεται ότι αριθμούσε περί τους 30.000 κατοίκους..
Μοναδικό από κάθε άποψη είναι και το πολίτευμα αυτής της πόλης-κράτος, που μοιάζει να πρωτοπορεί με ένα τρόπο που εντυπωσιάζει ακόμη και σήμερα. Η Ολούς είχε ένα πολίτευμα που λεγόταν «Ευνομία» και ήταν ένας τύπος Δημοκρατίας, στην οποία οι άρχοντες λεγόταν «Κόσμιοι» και κρατούσαν στα χέρια τους την εκτελεστική και τη νομοθετική εξουσία. Το σώμα των Κοσμίων το εξέλεγε κάθε χρόνο ένα εκλογικό σώμα που είχε το όνομα «Κοσμίοντες». Το σώμα των Κοσμίων εκλεγόταν για να κυβερνήσει ένα χρόνο και ήταν το συλλογικό όργανο της Πολιτείας, που ο αρχηγός της είχε το όνομα «Πρωτόκοσμος», σαν να λέμε σήμερα, Πρόεδρος της Δημοκρατίας ή Πρωθυπουργός..
Η Ολούς ως πόλη-κράτος με αυτονομία, κόβει δικά της νομίσματα, από τα οποία έχουν βρεθεί πολλά στις ανασκαφές. Σε άλλα από αυτά παριστάνεται η Βριτόμαρτυς Αρτεμις και ο Ζεύς, Αετός ή Δελφίνι. Σε άλλα υπάρχει ένα αστέρι με οκτώ ακτίνες και αναγράφεται η λέξη «ΟΛΟΥΝΤΙΟΝ». Έχουν εντοπιστεί τουλάχιστον έντεκα διαφορετικοί τύποι νομισμάτων από την πόλη της Ολούντας. Ένα Βενετσιάνικο έγγραφο αναφέρει μια ακόμη σημαντική λεπτομέρεια γι' αυτή την πόλη. Η Ολούς ήταν μια από τις πόλεις της Κρήτης στις οποίες επιτρεπόταν να εγκατασταθούν ξένοι...(Έλληνες από άλλα μέρη της Ελλάδας).

Στην Ολούντα λατρεύεται ο Ταλλαίος Δίας, ο Άρης και κυρίως η Βριτόμαρτυς Αρτεμης, που προς τιμήν της τελούνται τα Βριτομάρτεια, και είναι θρησκευτικές γιορτές, γνωστές σε ολόκληρη την Κρήτη. Η Βριτόμαρτυς είναι ένας ακόμη λόγος για τον οποίο η Ολούς ήταν διάσημη στην αρχαιότητα. Όπως αναφέρει ο Παυσανίας, στην Ολούντα υπήρχε στην εποχή του (δηλαδή τον 1ο μ. Χ αιώνα) ένα ξόανο της θεάς, που ήταν έργο του Δαίδαλου. Ο ίδιος ο Παυσανίας αναφέρει ακόμη ότι υπήρχαν τέσσερα τέτοια έργα του Δαίδαλου όλα κι όλα. Ένα άγαλμα του Ηρακλή στη Θήβα, ένα άγαλμα του Τροφώνιου στη Λειβαδιά, η Βριτόμαρτυς στην Ολούντα και η Αθηνά στην Κνωσό.Η Ολούς είχε καλή οχύρωση, χτισμένη στο μυχό ενός κλειστού κόλπου, με ένα οχυρωμένο νησί, τη Σπιναλόγκα, να προστατεύει το στόμιό του. Πάνω στα αρχαία τείχη της Σπιναλόγκας έκτισαν οι Ενετοί τις δικές τους οχυρώσεις την περίοδο 1579-1586.

Άρτεμις βριτόμαρτις
Οι αρχαίοι συγγραφείς Σολίνος και Ησύχιος το ερμηνεύουν εκ του Βριτύ = γλυκύ και του μάρτις = παρθένος. Βριτόμαρτις σημαίνει δηλαδή Ηδεία Παρθένος. Σύμφωνα με την επικρατέστερη παράδοση η Βριτόμαρτις ήταν κόρη του Δία και της Κάρμης θυγατέρας του Ευβούλου, αν και ορισμένοι, συνταυτίζοντάς την με την Αρτέμιδα, πίστευαν ότι ήταν θυγατέρα της Λητούς. «Βριτόμαρτιν τήν προσαγορευομένην Δίκτυνναν μυθολογούσι γενέσθαι μεν εν Καινοί της Κρήτης εκ Διός και Κάρμης της Ευβούλου του γεννηθέντος εκ Δήμητρος. Ταύτην ευρέτιν γενομένην δικτύων εις κυνηγίαν προσαγορευθήναι Δίκτυνναν. Καί τάς μέν διατριβάς ποιήσασθαι μετά της Αρτέμιδος, αφ' ής αιτίας ενίους δοκείν την αυτήν είναι Δίκτυνναν τε καί Άρτεμιν» (Διοδ. Σικ. 5.76).

Δικταίον άντρον - Ιδαίον άντρον (εκειά που κλαψουρίζει ο Δίας)

2009-04-17T13:50:00.012+03:00

Δίας ο κρηταγενής
Σύμφωνα με τον Ησίοδο ο Δίας, ο πατέρας των θεών και των ανθρώπων του Ολυμπιακού Πανθέου, ήταν γιος του Κρόνου και της Ρέας, οι οποίοι είχαν γονείς τη Γη και τον Ουρανό.
Ο Κρόνος, ο πατέρας του Δία, έτρωγε όλα τα παιδιά του μόλις γεννιόνταν, επειδή οι γονείς του του είχαν πει ότι είναι πεπρωμένο μια μέρα κάποιο από τα παιδιά του να του πάρει τη βασιλεία.
Η Ρέα, η μητέρα του Δία, όταν επρόκειτο να γεννήσει το Δία, παρεκάλεσε τους γονείς της, τη Γη και τον Ουρανό, να καταστρώσουν κάποιο σχέδιο με το οποίο θα μπορούσε να διαφύγει κάπου μακριά, όταν θα γεννούσε το Δία, για να τον γλιτώσει από του Κρόνου τα δόντια. Αυτοί υπάκουσαν και την έστειλαν μια νύκτα με βαθύ σκοτάδι στην πόλη Λύκτο της Κρήτης και απ’ εκεί στο όρος «η Δίκτη» (ή το Δίκτον), όπου γέννησε κρυφά το Δία. Ωστόσο κάποια στιγμή έμαθε ο Κρόνος τα καθέκαστα και ήλθε και ζήτησε να δει το παιδί. Η Ρέα γνωρίζοντας τις προθέσεις του Κρόνου σπαργάνωσε ένα βράχο και τον έδωσε στον Κρόνο, ο οποίος αμέσως τον καταβρόχθισε, νομίζοντας ότι είναι ο Δίας και τον οποίο αργότερα ξέρασε στον Παρνασσό. Σύμφωνα με τους άλλους αρχαίους συγγραφείς (ενδεικτικά): Απολλόδωρο, Διονύσιο Αλικαρνασσέα κλπ, όταν η θεά Ρέα γέννησε το Δία σε σπήλαιο της Δίκτης της Κρήτης, στο Δικταίο ‘Αντρο, επέστρεψε στον Όλυμπο, ώστε να μην πονηρευτεί κάτι ο Κρόνος με την απουσία της και για να μην πεθάνει ο νεογέννητος Δίας τον παρέδωσε να τον αναθρέψουν κρυφά οι Κ(ου)ρήτες που έμεναν στη Δίκτη.
Από εκει μετέφεραν τον νεογένητο θεό στο Ιδαίον άντρον και έβαλαν μια αίγα(γρο) (= άγρια κατσίκα), τη λεγόμενη Αμάλθεια, να θηλάζει το Δία και οι ίδιοι κροτούσαν τις ασπίδες τους, όταν έκλεγε ο Δίας, για να μην ακούει τα κλάματά του ο πατέρας του Κρόνος.Αναφέρουν επίσης ότι σύμφωνα με τους θρύλους, οι μέλισσες νύμφες Αδράστεια και Ίδη τον τάιζαν με βασιλικό πολτό, τα ολόλευκα περιστέρια και ένας αετός του κουβαλούσαν την αμβροσία και το νέκταρ, η νύμφη Ίδη χάρισε στο Δία ένα παιχνίδι, μια κρυστάλλινη σφαίρα (μπάλα) που όταν την πετούσε ψηλά, άφηνε λαμπρές πολύχρωμες γραμμές στον αέρα, όπως τα άστρα του ουρανού κ.α.

Επίδαυρος

2009-04-06T10:44:00.014+03:00

Πόλη που βρισκόταν στην ανατολική ακτή της Αργολίδας, προς τον Σαρωνικό κόλπο. Πρώτος άρχοντάς της, μετά την κάθοδο των Δωριέων, ήταν ο Πιτυρέας, απόγονος του Ίωνα, και δεύτερος ο Αργείος Διηφόντης, που τον διαδέχθηκε ο Επίδαυρος, από τον οποίο και ονομάσθηκε. Οι Επιδαύριοι αναφέρονται από τον Όμηρο ως μετασχόντες στον Τρωικό Πόλεμο και τον 7ο αιώνα π.Χ. αναφέρεται τύραννος της Επιδαύρου ο Προκλής. Αργότερα, η πόλη υποτάχθηκε στον τύραννο της Κορίνθου Περίανδρο και μετά την πτώση των Κυψελιδών, το 581 π.Χ., έγινε πάλι αυτόνομη, έχασε όμως την Αίγινα και τη θαλάσσια δύναμή της. Αργότερα, έγινε πιστή σύμμαχος της Σπάρτης.

Λόγω της κατάλληλης γεωγραφικής της θέσης και του εξαιρετικού λιμανιού της, η Επίδαυρος έγινε αξιόλογη εμπορική πόλη και ίδρυσε πολλές αποικίες, αλλά η μεγάλη της φήμη σε όλο τον αρχαίο κόσμο οφειλόταν στο ιερό του θεού της Ιατρικής Ασκληπιού, που τον θεωρούσαν το περιφημότερο από όλα τα ασκληπιεία. Στον Ασκληπιό ήταν αφιερωμένη όλη η Επιδαύρια χώρα και υπήρχε στην πόλη της Επιδαύρου τέμενος του θεού αυτού και της συζύγου του Ηπιόνης. Το Ασκληπιείο όμως βρισκόταν μακριά από την πόλη, σε απόσταση περίπου δέκα χιλιομέτρων ΝΔ της, σε μια ωραία κοιλάδα που προστατευόταν από υψώματα και βουνά: Το Τίτθιον όρος προς βορράν, όπου κατά την παράδοση γεννήθηκε ο Ασκληπιός, και το Κυνόρτιον στα ανατολικά, όπου, καθώς αναφέρει ο Παυσανίας, υπήρχε ιερό τού πατέρα του Ασκληπιού, του Απόλλωνα Μαλεάτη. Τα ερείπια του Ιερού του Ασκληπιού, κοντά στο σημερινό χωριό Λυγουριό και το χωριό Κορώνι, γνωστά στους περιηγητές από το 1669, καθαρίστηκαν και ανασκάφηκαν από το 1881 από την Αρχαιολογική Εταιρεία Αθηνών, χάρη στον Π. Καββαδία και άλλους αρχαιολόγους.

Το Ιερό της Επιδαύρου φημιζόταν τον 5ο αιώνα π.Χ. για τις θεραπείες των αρρώστων που γίνονταν εκεί– θεραπείες με εγκοιμήσεις, όπως τις έλεγαν, γιατί οι άρρωστοι κατακλίνονταν σε κάποιο χώρο, όπου τους εμφανιζόταν τη νύχτα ο Ασκληπιός και τους γιάτρευε. Κάθε τέσσερα χρόνια γίνονταν και εορτές στο Ιερό της Επιδαύρου. Η επισημότερή τους ήταν τα Ασκληπιεία (μεγάλα Ασκληπιεία, για να διακριθούν από μεταγενέστερη μικρότερη ετήσια εορτή). Στα Ασκληπιεία γίνονταν αγώνες γυμνικοί και αργότερα ιππικοί, μουσικοί και δραματικοί. Τα κυριότερα από τα ερείπια που αποκαλύφθηκαν από τις ώς τώρα ανασκαφές της Επιδαύρου είναι τα ακόλουθα:

1. Ναός του Ασκληπιού. Ήταν εξάστηλος, περίπτερος, δωρικού ρυθμού, με πρόναο μόνο και σηκό, χωρίς οπισθόδομο, διαστάσεων 24,50 x 13,22 μ., με 11 κίονες σε κάθε μακρά πλευρά του. Ήταν χτισμένος από πορώδη λίθο, με λευκό κονίαμα επάνω, και τα κιονόκρανα και ο θριγκός του ήταν διακοσμημένα με διάφορα στολίδια και ποικίλα χρώματα. Το δάπεδό του αποτελείτο από άσπρες πλάκες, τα κεραμίδια του ήταν πήλινα, η στέγη από έλατο και κυπαρίσσι, τα φατνώματα στολίζονταν με χρυσά αστέρια και η θύρα του σηκού ήταν ξύλινη με κοσμήματα από ελεφαντόδοντο, καρφωμένα με χρυσά καρφιά. Ο γλυπτικός διάκοσμος του ναού μεγάλωνε τη λαμπρότητά του. Στα Ακρωτήρια υπήρχαν Νηρηίδες και Νίκες, στα αετώματα Κενταυρομαχία (ανατολικά) και Αμαζονομαχία (δυτικά). Ο ναός αυτός κατασκευάστηκε το 380 π.Χ. περίπου, και η οικοδόμησή του διήρκεσε πέντε χρόνια, με γενικό επόπτη τον Θεόδοτο. Την πόρτα και την οροφή έφτιαξε ο Θρασυμήδης, που είχε κατασκευάσει και το χρυσελεφάντινο άγαλμα του Ασκληπιού που βρισκόταν μέσα σ' αυτόν το ναό. Τα αγάλματα των αετωμάτων κατασκεύασαν οι τεχνίτες Εκτορίδας, Αγαθίνος και Λυσίας, σύμφωνα με τα υποδείγματα του γλύπτη Τιμόθεου, που έφτιαξε τις Νηρηίδες και τις Νίκες των ακρωτηρίων της άλλης πλευράς του ναού. Προς το βάθος του σηκού ήταν τοποθετημένο το χρυσελεφάντινο άγαλμα του Ασκληπιού, έργο του Πάριου Θρασυμήδη, μεγέθους μεγαλύτερου από το φυσικό. Ο θεός παρουσιαζόταν καθισμένος σε θρόνο, στηρίζοντας το ένα του χέρι σε βακτηρία και το άλλο επάνω σε κεφάλι δράκοντα. Κοντά του εικονιζόταν και ένας σκύλος. Ο θρόνος, χρυσελεφάντινος κι αυτός, με ανάγλυφες παραστάσεις του Βελλεροφόντη που σκότωνε τη Χίμαιρα και του Περσέα που έκοβε το κεφάλι της Μέδουσας. Από νομίσματα της Επιδαύρου, παίρνει κανείς μια ιδέα του αγάλματος του Ασκληπιού, καθώς και από δύο ανάγλυφα του θεού, που βρέθηκαν στις ανασκαφές του 1884 και βρίσκονται σήμερα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών.

2. Θόλος ή θυμέλη. Το οικοδόμημα αυτό αποτελείται από έξι κυκλικά συγκεντρικά κτίσματα από πορώδη λίθο, που τα τρία πρώτα τους ήταν κρηπιδώματα και τα υπόλοιπα ένα λαβυρινθώδες υπόγειο κατασκεύασμα. Η θόλος, εκτός από τη θαυμάσια γλυπτή διακόσμηση που είχε εσωτερικά και εξωτερικά, στολιζόταν και με τοιχογραφίες, όπως μία που αναφέρει ο Παυσανίας, του ζωγράφου Παυσία, που έδειχνε τον Έρωτα να εγκαταλείπει το τόξο του και να κρατάει αντί γι' αυτό λύρα, και τη Μέθη να πίνει από γυάλινη φιάλη. Αρχιτέκτονας της θόλου ήταν ο Πολύκλειτος ο νεότερος. Πολλές υποθέσεις διατυπώθηκαν για το σκοπό που εξυπηρετούσε η θόλος – λ.χ. πως ήταν τόπος εστιάσεων που σχετίζονταν με θυσίες, ή ότι χρησίμευε για μουσικούς και ωδικούς αγώνες κ.λπ.

3. Θέατρο. Ταυτόχρονα περίπου με τη θόλο, δηλαδή κατά τα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ., άρχισε από τον ίδιο αρχιτέκτονα, Πολύκλειτο τον νεότερο, η οικοδόμηση του θεάτρου, που, όπως λέει ο Παυσανίας, ήταν το τελειότερο σε ομορφιά και αρμονία από όλα τα θέατρα του αρχαίου κόσμου. Είναι άλλωστε και εκείνο που διατηρήθηκε ώς σήμερα στη σχετικά καλύτερη κατάσταση από όλα τα ερείπια του Ιερού. Το θέατρο αυτό βρίσκεται έξω από το τέμενος του Ασκληπιού, στη δυτική πλαγιά του Κυνορτίου όρους, μέσα σε μεγάλη χαράδρα. Τα εδώλια τοποθετήθηκαν αμέσως επάνω στο βράχο, εκτός από μερικά σημεία όπου τοποθετήθηκαν συμπληρωματικά πέτρες. Είναι στραμμένο προς βορρά, με μικρή απόκλιση προς δυσμάς, με αποτέλεσμα οι θεατές να έχουν μπροστά τους το ιερό άλσος με τα μεγαλοπρεπή μνημεία του. Το 1829, ο Μπλουέ έκανε μια μικρή ανασκαφή για να μελετήσει το κοίλο του θεάτρου, αλλά το οικοδόμημα αποκαλύφθηκε εντελώς από τις ανασκαφές του Π. Καββαδία, το 1881 και 1882. Έχει περισωθεί σημαντικό μέρος της σκηνής, η ορχήστρα διατηρείται σε άριστη κατάσταση και το κοίλο είναι τόσο καλά διατηρημένο, ώστε μπορεί σήμερα να περιλάβει 12.000 θεατές. Είναι οικοδομημένο από άσπρο τιτανόλιθο, εκτός από τα οικοδομήματα της σκηνής και των αναλημμάτων του κοίλου, που είναι φτιαγμένα από πορώδη λίθο. Το κοίλο είναι μεγαλύτερο από ημικύκλιο και στα άκρα αποκλίνει λιγάκι από το κυκλικό σχήμα. Αποτελείται από 55 σειρές εδωλίων που χωρίζονται σε δύο ζώνες με ένα μεγαλόπρεπο διάζωμα, που η κάτω ζώνη του αποτελείται από 34 σειρές εδωλίων, ενώ η επάνω έχει 21. Το κοίλο διαιρείται σε κερκίδες με σφηνοειδείς κλίμακες –η κάτω ζώνη σε 12 κερκίδες ή επάνω σε 22. Γύρω από το κοίλο υπάρχει, στο επάνω μέρος, τοίχος από πορώδη λίθο, που απέχει 2,10 μέτρα από την ανώτατη σειρά των εδωλίων. Το κοίλο χωρίζεται από την ορχήστρα με πλακόστρωτο δρόμο που διατηρείται καλά και έχει πλάτος 2,70 μέτρα. Η ορχήστρα του θεάτρου έχει σχήμα πλήρους κύκλου, με εξωτερική ακτίνα 20,30 μέτρα. Πέρα από την ορχήστρα εκτείνεται η σκηνή, οικοδόμημα μήκους 26,15 μ. και πλάτους 6 μ. Μπροστά της υπήρχε το προσκήνιο, που σώζεται η βάση του από άσπρο τιτανόλιθο, μήκους 22,60 μ., που κάμπτεται από τις δυο μεριές και σχηματίζει ορθογώνιο κατασκεύασμα 2,55 x 1 μ. σε κάθε μία από τις πλευρές, τα λεγόμενα παρασκήνια, που ήταν διώροφα όπως και η σκηνή. Με την αποκάλυψη του θεάτρου της Επιδαύρου μελετήθηκαν πολλά προβλήματα του ελληνικού θεάτρου. Η ηχητική του θεάτρου αυτού είναι τόσο καλή, ώστε, όταν είναι άδειο, ακούει κανείς από την ορχήστρα την πτώση ενός νομίσματος στην ανώτατη σειρά των εδωλίων.

4. Στάδιο. Κοντά στη θόλο και στο ναό του Ασκληπιού, ανακαλύφθηκε στις ανασκαφές ένα στάδιο, σε σχήμα παραλληλόγραμμου με αρκετό μήκος (181,08 μ.), όπου από τον 5ο αιώνα και εφεξής γίνονταν γυμνικοί αγώνες (δρόμου, άλματος, δίσκου, ακοντίου, πάλης, πυγμής και παγκρατίου) κατά την εορτή των Ασκληπιείων. Στο στάδιο αυτό νίκησαν δύο αθλητές που αναφέρει ο Πίνδαρος –ο Κλέανδρος ο Αιγινήτης στο παγκράτιο, ο Θεμίστιος στην πυγμή και το παγκράτιο– καθώς και όσοι αναφέρονται σε επιγραφές της Επιδαύρου, όπως ο Ταυρίδης ο Σολεύς, σταδιοδρόμος, ο Σίμαιος ο Ηπειρώτης, παγκρατιστής, ο Αργείος Φίλιστος, πένταθλος, που δεν αγωνίστηκαν τίμια, αλλά προσπάθησαν να νικήσουν με δόλο και καταδικάστηκαν σε πρόστιμο χιλίων στατήρων ο κάθενας. Κατά το τέλος του 2ου αιώνα μ.Χ., στο ίδιο στάδιο, νίκησε στο παγκράτιο ο Μάρτιος Αυρήλιος Ασκληπιάδης. Από επιγραφή επίσης ξέρουμε πως στο ιερό της Επιδαύρου υπήρχε και Ιππόδρομος όπου, από τα μέσα πιθανότατα του 5ου αιώνα π.Χ., τελούσαν ιππικούς αγώνες.

5. Τα Προπύλαια. Βρίσκονται στη βόρεια περιφέρεια του Ιερού και αποτελούσαν την πομπική είσοδο στο Ιερό. Είναι κατασκευασμένα από πορώδη λίθο, εκτός από τη σιμή και τα κεραμίδια, καθώς και τις πλάκες του δαπέδου που είναι από μάρμαρο ή άσπρο τιτανόλιθο. Προέρχονται από το τέλος του 4ου αιώνα π.Χ.

6. Η Στοά. Είναι ίσως το άβατον που αναφέρεται στις επιγραφές και όπου κοιμούνταν οι άρρωστοι για να εμφανιστεί στο όνειρό τους ο Ασκληπιός και να τους γιατρέψει. Το οικοδόμημα αυτό, που βρισκόταν κοντά στο ναό, επεκτάθηκε ίσως τον 3ο αιώνα π.Χ. προς τα δυτικά, σε χώρο χαμηλό, και έγινε έτσι διώροφο.

7. Το Γυμνάσιο. Προέρχεται και αυτό από τα τελευταία χρόνια του 4ου αιώνα π.Χ. ή από τις αρχές του 3ου αιώνα. Είχε πολύστυλη είσοδο δωρικού ρυθμού.

8. Άλλα κτίσματα είναι ένα οικοδόμημα που βρίσκεται απέναντι στο θέατρο, πλευράς μήκους 76,30 μ. και χρησίμευε ως ξένων. Ένα άλλο επίσης οικοδόμημα από πορώδη λίθο, διαστάσεων 24,30 x 20,70μ., που θα ήταν ίσως βωμός αρχαιότερος από το ναό του Ασκληπιού. Σώζεται επίσης το κρηπίδωμα του ναού της Αρτέμιδος, διαστάσεων 13,30 x 9,40 μ., δωρικού ρυθμού, ΝΑ του ναού του Ασκληπιού, καθώς και το κρηπίδωμα ενός μικρότερου ναού της Αφροδίτης, διαστάσεων 13,65 x 7,50 μ., στα βόρεια του ναού του Ασκληπιού, και τα υπολείμματα ενός ναού της Θέμιδος, που αναφέρεται από τον Παυσανία. Στο ιερό της Επιδαύρου φαίνεται πως υπήρχαν και άλλα οικοδομήματα, όπως το Επιδότειον, το Ανάκειον, και ένας ναός της Υγείας, καθώς και Ωδείον, που χτίστηκε μεταγενέστερα στην αυλή του Γυμνασίου. Μερικά επίσης κτίσματα των ρωμαϊκών χρόνων (ρωμαϊκόν βαλανείον, ναός Απόλλωνος και Ασκληπιού, υδραγωγεία, κρήναι κ.λπ.) ήρθαν στο φως στη διάρκεια των ανασκαφών. Από τα κινητά ευρήματα, και ιδίως τα αρχιτεκτονικά, συγκροτήθηκε αξιόλογο Μουσείο στην Επίδαυρο, αν και μερικά από τα έργα τέχνης του Ιερού μεταφέρθηκαν στην Αθήνα και βρίσκονται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Έξω από τον ιερό περίβολο του Ασκληπιού, στο Κυνόρτιο όρος, υπήρχε ένα παλαιό ιερό του Απόλλωνος Μαλεάτου, που προσπάθησαν να βρουν ερείπιά του οι Π. Καββαδίας (1896) και Ι. Παπαδημητρίου (1948-1949). Ανακαλύφτηκαν αρκετά αγγεία, ιδίως πήλινα και χάλκινα, που ανάγονται στον 7ο αιώνα π.Χ., και μερικά μάλιστα στη μυκηναϊκή εποχή.

Κυκλάδες

2009-03-29T10:15:00.003+03:00

Η ονομασία Κυκλάδες είναι γνωστή ήδη από την αρχαιότητα (Ηρόδοτος 1,171· Θουκυδίδης 1,8· Στράβων 10,485· Καλλίμαχος, Ύμνος εις Δήλον, στ. 199· Διονύσιος Περιηγητής στ. 526 κ.ά.) και δόθηκε στα νησιά επειδή σχημάτιζαν κύκλο γύρω από την ιερή νήσο της Δήλου. Υπάρχει επίσης η παράδοση που αναφέρει ότι ο Ποσειδώνας οργίστηκε με κάποιες νύμφες, τις Κυκλάδες, και τις μεταμόρφωσε σε νησιά. Οι πηγές δίνουν ελάχιστες πληροφορίες για την αρχαία γεωγραφία των Κ., ενώ σώθηκαν μόνο ελάχιστα αποσπάσματα ή ονόματα από τους αρχαίους συγγραφείς που έγραψαν για την περιοχή.

Οι κάτοικοί τους μιλούσαν την ιωνική διάλεκτο. Υπήρξαν το κέντρο μιας ξέχωρης καλλιέργειας στη Χάλκινη Εποχή και είχαν αποκτήσει φήμη για τα καλλιτεχνήματα που έφτιαχναν από λευκό μάρμαρο.
Σύμφωνα με την παράδοση, πρώτοι κάτοικοι των Κυκλάδων υπήρξαν οι Κάρες και οι Λέλεγες (Ηρόδοτος 1,171· Θουκυδίδης 1,8 κ.ά.) Λέγεται ότι ο Μίνωας έδιωξε τους Κάρες και εγκατέστησε σε διάφορα νησιά τα παιδιά του. Ο Διόδωρος (5,79) αναφέρει τα ονόματά τους: Αλκαίος στην Πάρο, Άνιος στη Δήλο, Ανδρέας στην Άνδρο.

Μύκονος

2009-03-21T12:17:00.005+02:00

Το νησί πήρε την ονομασία του από τον ήρωα Μύκονο, γιο του Ανίου του Καρύστου και της Ρυούς της Ζάρυκας. Οι πρώτοι κάτοικοί του ήταν Πελασγοί, και Κρήτες και αργότερα Ίωνες, με αρχηγό τον Ιπποκλή το Νηλέα, πατέρα του Φοβίου ή Φορβίου. Μερικοί συγγραφείς αναφέρουν ότι στη Μύκονο υπήρχε ένας ποταμός Αχελώος που δεν υπάρχει πάντως σήμερα, καθώς και ένα όρος με δύο κορυφές, που λεγόταν Δίμαστο, που πρέπει να είναι ένα από τα δύο όρη του νησιού, ο Ανωμερίτης και ο Βορνιώτης, που τυχαίνει να έχουν και το δύο από δύο κορυφές. Ο Στράβων αναφέρει ότι, σύμφωνα με την παράδοση, στη Μύκονο σκότωσε ο Ηρακλής τους γίγαντες και ότι οι Μυκόνιοι ήταν φαλακροί. Άλλοι συγγραφείς βεβαιώνουν, υπερβάλλοντας, ότι οι Μυκόνιοι έμεναν άτριχοι από τη βρεφική τους ηλικία. Στους ιστορικούς χρόνους, η Μύκονος δεν αναφέρεται συχνά. Γνωστό είναι ότι είχε δύο μικρές πόλεις. Η μία ήταν χτισμένη στην τοποθεσία Παλαιόκαστρο κι η άλλη ΝΔ, κοντά στη σημερινή πόλη. Ο Ηρόδοτος, επίσης, αναφέρει ότι το 490 π.Χ. το νησί χρησίμευε ως ορμητήριο του Πέρση Δάτη. Οι Μυκόνιοι ανήκαν στην Ομοσπονδία της Μήλου, πλήρωναν ένα τάλαντο συμμαχικό φόρο στους Αθηναίους και λάτρευαν ιδιαίτερα το Διόνυσο και τη μητέρα του Σεμέλη, τη Δήμητρα και τον Ποσειδώνα, προς τιμήν των οποίων τελούσαν πολλές φορές κάθε χρόνο πανηγυρικές γιορτές, όπου θυσίαζαν κάπρους, αμνούς και κριάρια. Τα νομίσματα που εξέδιδε η Μύκονος φέρουν το κεφάλι ή και ολόκληρο το σώμα του Διόνυσου ή το κεφάλι του Ποσειδώνα.

Νάξος

2009-03-21T12:12:00.004+02:00

Το μεγαλύτερο νησί των Κυκλάδων που αναφέρεται από τον Όμηρο με το όνομα Δία και από διάφορους άλλους συγγραφείς με τα κοσμητικά Στρογγύλη, Μικρά Σικελία, Διονυσιάς κλπ.
Το όνομά της η νήσος φέρεται να έλαβε από τον "Νάξο" τον θρυλικό ηγεμόνα των πρώτων αποίκων στη νήσο που ήταν Κάρες φερόμενου ως γιος του Πολεμώνα ή κατ΄ άλλους ως γιος του Ενδυμίωνα ή τέλος γιος του Απόλλωνα και της νύμφης Ανακαλίδας. Κατ΄ άλλους ιστορικούς ερευνητές και φιλολόγους το όνομα θεωρούν να προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη "νάξαι" που σημαίνει "θύσαι", που εκλήφθηκε έτσι από τις πλούσιες θυσίες που γίνονταν στη νήσο προς τιμή των θεών. Το όνομα Νάξος διατηρήθηκε στο διάβα των αιώνων μέχρι τους μέσους χρόνους όπου έγινε Ναξία και ακολούθως Ναξιά και στη συνέχεια Αξιά (εξ ου και το όνομα των κατοίκων).

Οι αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς επαινούν το κρασί, τα σύκα, τα αμύγδαλα και τα υπόλοιπα προϊόντα της, αναφέρουν δε το Βιλβίνο ποταμό, απ’ όπου έτρεχε κρασί. Πολλοί είναι οι συγγραφείς που έχουν ασχοληθεί με αυτό το νησί. Ο Παυσανίας και ο Διόδωρος ο Σικελιώτης γράφουν για τις σχέσεις των Ναξίων με τους Θράκες, ο Αριστοτέλης έγραψε ειδικό έργο για την πολιτεία των Ναξίων, ο Πλούταρχος στο έργο του Γυναικών αρεταί εξυμνεί τη φιλοπατρία των γυναικών της Νάξου και ο Παρθένιος έγραψε ερωτικό μυθιστόρημα αναφερόμενο στη Νάξο. Εκτός από την πόλη της Νάξου, που βρισκόταν στη θέση της σημερινής κωμόπολης, όπου και βρισκόταν ο περίφημος ναός του Διονύσου, υπήρχε η Τραγία, όπου λάτρευαν τον Τράγιο Απόλλωνα, και μερικές ακόμη πόλεις. Στο όρος Δρίος, που πιθανότατα ταυτίζεται με το σημερινό όρος Ζιά, λάτρευαν το Δία, και υπήρχε και η επιγραφή Όρος Δία Μηλωσίου, δηλαδή προστάτη των προβάτων. Οι Νάξιοι όμως, εκτός από το Διόνυσο, τον Απόλλωνα και το Δία, λάτρευαν και το Δήλιο Απόλλωνα, καθώς και την Αριάδνη, κόρη του Μίνωα, που είχε εγκαταλειφθεί εκεί από το Θησέα. Θρησκευτικές τελετές γίνονταν προς τιμήν της Αριάδνης, της Αφροδίτης και της νύμφης Κορωνίδας, που είχε αναθρέψει το Διόνυσο. Πρώτος ηγεμόνας του νησιού θεωρείται ο Νάξος, γιος του Πολεμώνα, που καταγόταν από την Καρία. Άλλες εκδοχές τον θέλουν πότε γιο του Ενδυμίωνα και πότε γιο του Απόλλωνα και της νύμφης Ανακαλίδας. Κατά τη μυθολογία, ο Διόνυσος ζούσε στη Νάξο, όπου και δίδαξε στους κατοίκους της την καλλιέργεια των αμπελιών. Εκεί συνάντησε την Αριάδνη, που είχε εγκαταλείψει ο Θησέας, τη νυμφεύτηκε και από το γάμο αυτό απέκτησε δύο γιους, τον Οινοπέα και τον Στάφυλο. Εκεί μεγάλωσε και ο Δίας, παρ’ όλο που είχε γεννηθεί στην Κρήτη, και από τη Νάξο πήγε στον Όλυμπο. Από τις διάφορες παραδόσεις που υπάρχουν σχετικά με τη Νάξο, βγαίνει το συμπέρασμα πως οι πρώτοι κάτοικοί της ήταν Θράκες, Κάρες, Κρήτες από την ομώνυμη πόλη Νάξο και ίσως και Φοίνικες. Μερικοί ιστορικοί αναφέρουν κάποιο πόλεμο μεταξύ Μιλησίων και Ναξίων το 655 π.Χ., όπου νίκησαν οι τελευταίοι. Ωστόσο η πληροφορία αυτή θεωρείται μάλλον λανθασμένη, γιατί δεν την αναφέρει ούτε ο Ηρόδοτος. Στους ιστορικούς χρόνους εγκαταστάθηκαν στη Νάξο Ίωνες με αρχηγούς τον Τήλεκλο και τον Αρχέτιμο. Τον 6ο αιώνα π.Χ., το νησί βρισκόταν σε μεγάλη ακμή, διέθετε αξιόλογο στόλο και πάνω από οκτώ χιλιάδες πολεμιστές. Την ευημερία όμως αυτή την απολάμβαναν μόνο οι Ίωνες. Με την ανάπτυξη του εμπορίου και της βιοτεχνίας μπόρεσαν να επωφεληθούν από τον πλούτο της Νάξου και οι πιο κατώτερες τάξεις, που επαναστάτησαν μόλις απέκτησαν μερικά προνόμια. Αυτό έγινε αφορμή να ακολουθήσει εμφύλιος πόλεμος που κράτησε περίπου ένα χρόνο (536-535 π.Χ.) και έδωσε αφορμή στους Αθηναίους να επέμβουν και να ανατρέψουν τους γαιοκτήμονες. Αναδείχθηκε τότε άρχοντας ο Λύγδαμις που, παρ’ όλη την αριστοκρατική του καταγωγή, ήταν ένας από τους επαναστάτες. Ο Λύγδαμις έκανε το νησί να προοδεύσει πολύ, αλλά οι Σπαρτιάτες συνεργάστηκαν με τους πολιτικούς αντιπάλους του και κατόρθωσαν να τον ρίξουν από την εξουσία. Ακολούθησαν τότε διαμάχες ανάμεσα στους ευγενείς και στους δημοκράτες, και το 506 π.Χ. οι δημοκρατικοί ανέβηκαν και πάλι στην εξουσία. Οι ευγενείς κατέφυγαν τότε στη Μίλητο, όπου ζήτησαν τη βοήθεια του Αρισταγόρα και των Περσών. Οι Πέρσες έκαναν εκστρατεία εναντίον της Νάξου, αλλά χωρίς καμιά επιτυχία. Ωστόσο, το 490 π.Χ. οι Πέρσες, με αρχηγούς το Δάτη και τον Αρταφέρνη, ξεκίνησαν με στόλο από 600 τριήρεις και κατέλαβαν τη Νάξο. Οι Πέρσες εξόντωσαν πολλούς από τους κατοίκους του νησιού, ενώ όσοι πρόλαβαν κρύφτηκαν στα βουνά και στους ναούς. Με την υποταγή της Νάξου στους Πέρσες, οι Νάξιοι δεν μπόρεσαν να πάρουν επίσημα μέρος στον κοινό αγώνα εναντίον των Περσών. Πολλοί όμως παράκουσαν, και ανάμεσα σε αυτούς ήταν και ο Δημόκριτος, που πήρε μέρος στη ναυμαχία της Σαλαμίνας, το 480 π.Χ. Ο Δημόκριτος πολέμησε με μεγάλη γενναιότητα και κατόρθωσε μάλιστα να κυριεύσει πέντε περσικές τριήρεις. Άλλοι Νάξιοι πολέμησαν στη μάχη των Πλαταιών. Έπειτα από τα Μηδικά, οι Νάξιοι τάχθηκαν υπό την αθηναϊκή ηγεμονία. Πολλοί όμως από τους κατοίκους του νησιού ξεσηκώθηκαν εναντίον της ηγεμονίας αυτής κι έτσι, το 466 π.Χ., οι Αθηναίοι έκαναν εκστρατεία εναντίον της Νάξου, την κυρίευσαν και την ανάγκασαν να πληρώνει φόρο 6 τάλαντα, που γρήγορα αυξήθηκαν σε 15. Το 453 π.Χ. ο Περικλής έστειλε στη Νάξο για εγκατάσταση 500 Αθηναίους κληρούχους με επικεφαλής το στρατηγό Τολμίδη, θέλοντας με τον τρόπο αυτό να ελέγχει καλύτερα το νησί. Από τότε η Νάξος βρισκόταν στο έλεος των Αθηναίων, όπως και κάθε άλλης ισχυρής ναυτικής δύναμης. Το 338 π.Χ., μετά από τη μάχη της Χαιρώνειας, η Νάξος υποτάχθηκε στους Μακεδόνες και αργότερα στους Πτολεμαίους της Αιγύπτου. Την εποχή της διαμάχης ανάμεσα στον Αντώνιο και τον Αύγουστο, η Νάξος, που ανήκε τότε τυπικά στην Αίγυπτο αλλά είχε ακόμη κάποια αυτοτελή διοίκηση, παραχωρήθηκε στη Ρόδο.Η Νάξος υπήρξε μεγάλο κέντρο καλλιτεχνών, ιδιαίτερα κατά τον 7ο και 6ο αιώνα π.Χ. Από τη Νάξο κατάγονταν αρκετοί μεγάλοι καλλιτέχνες όπως ο Βύζης, ο Θελξίνωρ, ο Εύεργος κ.ά. που τα έργα τους σώζονται στη Δήλο, στους Δελφούς κλπ. Ο Αριστοφάνης μνημονεύει τους περίφημους Ναξιουργούς κανθάρους. Περίφημα ήταν επίσης τα νομίσματα της Νάξου, που απεικόνιζαν διονυσιακές παραστάσεις. Τα αργυρά νομίσματα που εκδίδονταν πριν από το 600 π.Χ. είχαν την κεφαλή ενός Σατύρου. Εκείνα που εκδίδονταν από το 600-490 π.Χ. έδειχναν έναν κάνθαρο με στεφάνι από κισσό και σταφύλια, και μετά από το 404 π.Χ. την κεφαλή του Διονύσου με στεφάνι από κισσό και κάνθαρο και μερικές φορές το όνομα του ιερέα του Διονύσου, ως επώνυμου άρχοντα του νησιού. Βρέθηκαν επίσης δύο οικισμοί που χρονολογούνται από το 3000 π.Χ. –με αγγεία κυκλαδικά, μυκηναϊκά και γεωμετρικά– καθώς και ένα κέντρο λατρείας της Δήμητρας και της Περσεφόνης.

Πάρος - Πάριο χρονικό

2009-03-21T11:29:00.004+02:00

Νησί των Κυκλάδων, που είχε κατοικηθεί από τους προϊστορικούς ακόμη χρόνους από υπηκόους του Μίνωα, γι' αυτό και ονομαζόταν Μινώα ή Μινωίς. Το σημερινό της όνομα, Πάρος, το οφείλει στον αρχηγό των Αρκάδων, Πάρο τον Παρράσιο, που κυρίευσε το νησί. Αργότερα έγινε ιωνική αποικία και γνώρισε ακμή και δύναμη. Στους Περσικούς πολέμους, η Πάρος είχε πάει με το μέρος των Περσών, κι αυτό έγινε αιτία να εκστρατεύσει εναντίον της, χωρίς επιτυχία, ο ήρωας του Μαραθώνα Μιλτιάδης και κατόπιν ο Θεμιστοκλής, που την κατέλαβε το 479 π.Χ. Σχετικά με την εκστρατεία του Μιλτιάδη, υπάρχει ο μύθος ότι οι Πάριοι, στο διάστημα της πολιορκίας, είχαν αρχίσει να του κάνουν προτάσεις για να παραδοθούν. Το βράδυ όμως είδαν φωτιές προς το μέρος της Μυκόνου και νόμισαν πως ήταν φρυκτωρίες των Περσών, που έδειχναν ότι πλησίαζαν. Έτσι, ανακάλεσαν τις προτάσεις τους. Από αυτό το γεγονός προέρχεται και η φράση αναπαριάζειν, που λέγεται γι’ αυτούς που παραβιάζουν και ανακαλούν τις συμφωνίες τους. Μετά την κατάληψή της από το Θεμιστοκλή, η Πάρος έγινε υποτελής των Αθηναίων έως το τέλος του Πελοποννησιακού πολέμου και την ήττα της Αθήνας. Το 378 π.Χ. έγινε μέλος της δεύτερης αθηναϊκής συμμαχίας, και αποσπάσθηκε απ' αυτήν μαζί με τη Χίο στον συμμαχικό πόλεμο του 357 π.Χ. Στους χρόνους της αθηναϊκής ακμής, η Πάρος πήρε μέρος στην πνευματική και καλλιτεχνική άνθηση. Έδωσε από τη μια μεριά το εκπληκτικό λευκό της μάρμαρο, και από την άλλη ξακουστούς καλλιτέχνες, όπως το μαθητή του Φειδίου Αγοράκριτο, τους ζωγράφους Νικάνορα και Αρκεσίλαο, και ιδίως τον εξαίρετο αρχιτέκτονα και γλύπτη του 4ου αιώνα, Σκόπα. Ανάμεσα στους πνευματικούς ανθρώπους της συγκαταλέγονται ο ιαμβογράφος Αρχίλοχος και ο ελεγειακός ποιητής και σοφιστής Εύηνος, που τον αναφέρει και ο Πλάτωνας στην Απολογία του Σωκράτη. Έπειτα από τη μάχη της Χαιρώνειας, το 338 π.Χ., την Πάρο κατέλαβαν διαδοχικά οι Μακεδόνες, οι Πτολεμαίοι, ο βασιλιάς του Πόντου Μιθριδάτης, καθώς και οι Ρωμαίοι.

Πάριο χρονικό

Αρχαία ελληνική επιγραφή, που βρέθηκε στην Πάρο και αποτελεί χρονολογικό πίνακα διαφόρων γεγονότων κατά το διάστημα 1.318 ετών της ελληνικής ιστορίας, από το 1581-80 π.Χ., εποχή του μυθικού βασιλιά της Αθήνας Κέκροπα, έως το 263-262 π.Χ., έτος κατά το οποίο άρχοντας στην Αθήνα ήταν ο Διόγνητος. Ο «συγγραφέας» της επιγραφής έχει δώσει ιδιαίτερη σημασία στα πολιτιστικά γεγονότα (έτος γέννησης και θανάτου των σπουδαιότερων λογοτεχνών και καθιέρωσης διαφόρων αγώνων) και μόνο τυχαία αναφέρεται σε γεγονότα πολιτικά.
Από το Πάριο Χρονικό σώζονται δύο αποσπάσματα, ένα, το μεγαλύτερο, στην Οξφόρδη, και ένα άλλο, μικρότερο, στην Πάρο. Το πρώτο βρέθηκε το 1627, σε έρευνες που έκανε ο Sampso για λογαριασμό του Γάλλου λόγιου Peiresc, και από την Πάρο μεταφέρθηκε στη Σμύρνη, όπου όμως ο Sampso το πούλησε στον Θωμά Χόουαρντ, κόμη του Αρουντέλ (γι’ αυτό η επιγραφή ονομάζεται και αρουνδελιανή), ο οποίος το μετέφερε στην Αγγλία, για να καταλήξει ύστερα από περιπέτειες στην Οξφόρδη, όπου βρίσκεται σήμερα. Το δεύτερο απόσπασμα, μικρότερο, βρέθηκε το 1897 στη θέση Καινούργιο Πηγάδι της Παροικιάς Πάρου και βρίσκεται στο Mουσείο της Πάρου. Και τα δύο αποσπάσματα είναι δημοσιευμένα στη σειρά των ελληνικών επιγραφών Iscriptiones Graecae (τόμος XII, V – επιγραφές Κυκλάδων, σελ. 100, αρ. 444).
Το Π.Χ. είναι γραμμένο σε αττική διάλεκτο. Για ποιον ακριβώς σκοπό γράφτηκε είναι άγνωστο. Πιθανόν να ήταν αφιέρωμα του «συγγραφέα» του στους θεούς ή κάτι παρόμοιο με την κτίσιν, την επιγραφή που είχαν γράψει στους τοίχους της αγοράς τους οι κάτοικοι της Μαγνησίας επί Μαιάνδρω· τέλος, ίσως να ήταν βοηθητικός πίνακας για σπουδαστές ποίησης.

Υστερομινωικό νεκροταφείο Αρμένων

2009-02-12T11:38:00.003+02:00

Το Υστερομινωικό νεκροταφείο των Αρμένων (13-12ος αιώνας π.Χ.) βρίσκεται σε απόσταση 10 χιλιομέτρων Νότια της πόλης του Ρεθύμνου, κοντά στο ομώνυμο χωριό, μέσα σε ένα υπέροχο δάσος με βελανιδιές. Το νεκροταφείο ανακαλύφθηκε τυχαία το 1969, όταν δυο μικροί μαθητές παρέδωσαν στους υπεύθυνους του Αρχαιολογικού Μουσείου Ρεθύμνου δυο αγγεία που είχαν βρει στη θέση Πρινοκέφαλο κοντά στο χωριό Αρμένοι.
Έτσι ξεκίνησαν οι ανασκαφές που συνεχίζονται μέχρι σήμερα που αποκάλυψαν εκτεταμένο Υστερομινωικό νεκροταφείο με πάνω από 220 τάφους.
Οι περισσότεροι τάφοι είναι θαλαμωτοί που έχουν λαξευτεί στον μαλακό βράχο με προσανατολισμό ανατολή-δύση και έχουν λαξευτό επίσης στο μαλακό βράχο στενό διάδρομο που οδηγεί στον θάλαμο. Ένα σημαντικό στοιχείο της ανακάλυψης ήταν το ότι οι περισσότεροι από τους τάφους βρέθηκαν ασύλητοι και φυσικά περιείχαν πάρα πολλά και πλούσια ευρήματα. Κεραμικά αγγεία, ειδώλια, χάλκινα όπλα, ωραία κοσμήματα, πολλά εργαλεία κλπ. Μάλλον πρόκειται για οικογενειακούς τάφους με περισσότερους του ενός νεκρούς τοποθετημένους ή στο δάπεδο ή μέσα σε πήλινες λάρνακες, οι οποίες εντυπωσιάζουν με τον ωραιότατο και πλούσιο διάκοσμό τους με θέματα από τη φύση και τις θρησκευτικές τελετές. Τα περισσότερα κινητά ευρήματα βρίσκονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ρεθύμνου.(Ο αρχαιολογικός χώρος είναι επισκέψιμος ).

Εγνατία οδός

2009-02-08T13:00:00.005+02:00

Μεγάλη στρατιωτική και εμπορική οδός, εφοδιασμένη με μεγάλες πέτρινες στήλες, που σημείωναν κάθε νέο μίλι. Αφετηρία της ήταν η Απολλωνία ή το Δυρράχιον, στην Αδριατική ακτή, και τέρμα τα Κύψελα, κοντά στον ποταμό Έβρο. Τ' όνομά της το οφείλει στην ομώνυμη πόλη της Απουλίας, όπου ουσιαστικά κατέληγε η Βία Τραϊάνα (Τραϊανή οδός), η μεταξύ Ρώμης και Βρινδησίου αμαξιτή οδός, που προέκτασή της εθεωρείτο η Εγνατία. Κατά τον Στράβωνα, η απόσταση από την αφετηρία έως τη Θεσσαλονίκη ήταν 267 μίλια και το μήκος όλης της οδού από την Απολλωνία έως τον Έβρο έφτανε τα 4.280 στάδια, δηλαδή περίπου 800 χιλιόμετρα. Προέκταση του δρόμου αυτού ήταν και η οδός από τα Κύψελα έως την Κωνσταντινούπολη, γι' αυτό και επικράτησε να ονομάζεται από τους μεταγενέστερους Εγνατία οδός εκείνη που οδηγούσε από την Παλαιά στη Νέα Ρώμη. Όσο κι αν σχετίζεται προς μια αρχαιότερη οδό, η Εγνατία δεν είναι δυνατόν να άρχισε να χαράζεται πριν από το 146 π.Χ., αφού τότε μόνο έγινε ρωμαϊκή επαρχία η Μακεδονία, ούτε μετά το 120 π.Χ. χρονολογία του θανάτου του Πολύβιου, που πρώτος μιλάει γι' αυτή. Η κανονική διαδρομή της ήταν η ακόλουθη: Απολλωνία(σημερινό Δυράχιο), Άψος ποταμός, πεδιάδα του Γενούσου ποταμού, Ελβασάν, λίμνη Αχρίδος, δίοδος Πυλώνος (σύνορα Ηπείρου-Μακεδονίας), Μοναστήριον, πεδιάδα Εδέσσης, πεδιάδες Πέλλης και Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη, λίμνες Λαγκαδά και Βόλβη, Στρυμονικός κόλπος, Αμφίπολις, πεδιάδες Παγγαίου, Φίλιπποι, Καβάλα, όρια Μακεδονίας-Θράκης, Νέστος, Μαξιμιανούπολις και Τραϊανούπολις κοντά στη σημερινή Αλεξανδρούπολη, Κύψελα. Η συμπλήρωση ώς την Κωνσταντινούπολη έγινε αργότερα.

Φίλιπποι - Νεάπολις (Καβάλα)

2009-01-21T10:50:00.006+02:00

Πόλη της Μακεδονίας, που ιδρύθηκε το 358 π.Χ. από τον βασιλιά Φίλιππο Β’, στην περιοχή της παλιάς πόλης Δάτον, ΒΑ του όρους Παγγαίου, κοντά στις χρυσοφόρους πηγές. Ο Φίλιππος οχύρωσε την πόλη και την έκανε ορμητήριό του εναντίον των Θρακών. Εκμεταλλεύτηκε τα χρυσωρυχεία και στόλισε την πόλη με πολλά κτίρια και δημόσια έργα. Το λιμάνι των Φιλίππων Νεάπολις είναι η σημερινή Καβάλα. Το 168 π.Χ. οι Φίλιπποι έγιναν ρωμαϊκή αποικία, η «Κολωνία Αυγούστα Ιουλία Φιλίππων». Ερείπια της πόλης ανακαλύφτηκαν στις ανασκαφές της γαλλικής αρχαιολογικής σχολής. Περιλαμβάνουν τείχος, θέατρο, αμφιθέατρο, αγορά, νομίσματα κλπ. Στην πεδιάδα των Φιλίππων έγινε το 42 π.Χ. η μάχη ανάμεσα στους δολοφόνους του Καίσαρα Κάσσιο και Βρούτο και τον Οκταβιανό Αύγουστο και Μάρκο Αντώνιο. Οι δύο πρώτοι βρίσκονταν από το 44 π.Χ. στην Ανατολή και όταν πληροφορήθηκαν πως ο Οκταβιανός και ο Αντώνιος έφτασαν στη Μακεδονία επικεφαλής μεγάλου στρατού, πέρασαν τον Ελλήσποντο και παρατάχθηκαν στην πεδιάδα των Φιλίππων. Στην πρώτη μάχη ο Αντώνιος νίκησε τον Κάσσιο, αλλά ο Οκταβιανός ηττήθηκε από τον Βρούτο. Ο Κάσσιος, νομίζοντας πως και ο Βρούτος είχε ηττηθεί, διέταξε έναν απελεύθερό του να τον σκοτώσει, κι έτσι το μεγαλύτερο μέρος του στρατού του διέρρευσε προς τον Αντώνιο. Είκοσι μέρες μετά, ηττήθηκε και ο Βρούτος, που αυτοκτόνησε ενώ τον καταδίωκαν.

Νεάπολις (Καβάλα)

Νεάπολη της Μακεδονίας, στη θέση όπου βρίσκεται η σημερινή Καβάλα. Είχε ιδρυθεί στα μέσα του 5ου αιώνα π.Χ. από τους Αθηναίους και εξακολούθησε να αναφέρεται έως τους βυζαντινούς χρόνους.
Υπήρξε μέλος της Αθηναϊκής συμμαχίας και από το 350 π.Χ. υπήρξε το επίνειο των Φιλίππων. Ήταν σημαντικός σταθμός της Εγνατίας Οδού που ένωνε την Ευρώπη με την Ασία.

Αμφίπολις

2009-01-21T10:32:00.007+02:00

Στην αρχαιότατη εποχή ονομαζόταν Εννέα Οδοί. Την κατοικούσαν οι φιλελεύθεροι και πολεμοχαρείς Ηδωνοί και αντιστάθηκε επανειλημμένα στις επιθέσεις των Αθηναίων (Αρισταγόρας το 497 π.Χ., Λέαγρος το 469). Μόνο το 437, αφού κατέλαβε τη Θρακική Χερσόνησο και τη Θάσο, οι Αθηναίοι κυρίευσαν τις Εννέα Οδούς και τις μετονόμασαν σε Αμφίπολη, επειδή βρίσκονταν μεταξύ Στρυμώνα και θάλασσας. Οι Σπαρτιάτες με τον Βρασίδα κατέλαβαν την Αμφίπολη το 424 π.Χ. και ο ιστορικός Θουκυδίδης, που άργησε να ενισχύσει τους υπερασπιστές της, τιμωρήθηκε με εξορία. Το 422 σε φονικότατη μάχη έξω από την Αμφίπολη σκοτώθηκε ο Κλέων και τραυματίστηκε ο Βρασίδας. Μετά τη Νικίειο ειρήνη (421), η πόλη παραχωρήθηκε στους Αθηναίους, αλλά οι κάτοικοί της έμειναν ουσιαστικά ανεξάρτητοι, κάτω από την επικυριαρχία των Μακεδόνων, ώσπου ο κίνδυνος του Φιλίππου Β' τους έκανε να ζητήσουν τη βοήθεια των Αθηνών. Οι Αθηναίοι όμως πίστεψαν τις υποσχέσεις του Φιλίππου και άφησαν τους Αμφιπολίτες αβοήθητους, με αποτέλεσμα να καταλάβει ο Φίλιππος το 357 την πόλη τους και να μείνει μακεδονική ώς το 168 μ.Χ., οπότε την κατέλαβαν οι Ρωμαίοι. Η γεωγραφική θέση και ο πλούτος της Αμφίπολης (εύφορη γη, ξυλεία, μεταλλεία χρυσού και αργύρου) εξηγούν τη σημασία της. Ο Μέγας Αλέξανδρος από εκεί εξόρμησε για την κοσμοκρατορία, και ο Ρωμαίος στρατηγός Αιμίλιος Παύλος την έκανε πρωτεύουσα του μακεδονικού θέματος. Τα νομίσματά της ήταν εξαιρετικής τέχνης. Ιστορία της πόλης έγραψε ο Ζώιλος, αλλά το έργο χάθηκε. Από την Αμφίπολη καταγόταν ο ιστορικός Φίλιππος (ο Αμφιπολίτης), ο πλατωνικός φιλόσοφος Δημήτριος, ο στωικός Ερμαγόρας, ο πυθαγόρειος Δάμιππος και ο ζωγράφος Πάμφυλος, δάσκαλος του Απελλού.

Βρασίδας

Σπαρτιάτης στρατηγός στην πρώτη δεκαετία του Πελοποννησιακού Πολέμου, γιος του Τέλλιδος. Απελευθέρωσε τη Μεθώνη, που πολιορκούσαν οι Αθηναίοι (431 π.Χ.), και το 429 επιχείρησε επίθεση, με τον ναύαρχο Κνήμο, εναντίον του Πειραιά. Αργότερα προσπάθησε να καταλάβει την Κέρκυρα, αλλά απέτυχε εξαιτίας του ναύαρχου Αλκίδα. Μετά την ατυχή επίθεση κατά της Πύλου, ο Βρασίδας έσωσε τα Μέγαρα από την αθηναϊκή απειλή (425) και, εξορμώντας από εκεί, διέσχισε την Ελλάδα κι έφθασε στον Στρυμονικό κόλπο, κυριεύοντας τις πόλεις Στάγειρα, Άκανθο και Άργιλο, τις πόλεις του Άθω και τη Σιθωνία. Το 422, όταν ο Κλέων έφτασε και πολιόρκησε την Αμφίπολη, ο Βρασίδας έκανε μια ηρωική έξοδο, σκοτώνοντας 6.000 Αθηναίους και συμμάχους, αλλά πληγώθηκε και πέθανε λίγο αργότερα. Ο Βρασίδας ήταν και ικανός ρήτορας. Οι Σπαρτιάτες καθιέρωσαν στη μνήμη του ετήσιους αθλητικούς αγώνες, τα Βρασίδεια.

Θερμοπύλαι !

2009-01-21T09:57:00.006+02:00

Στενό ανάμεσα στις ΝΑ υπώρειες του Καλλίδρομου και του Μαλιακού κόλπου, που αποτελούσε τη μόνη βατή οδό από τη Φθιώτιδα ώς τη Λοκρίδα. Ονομάστηκε έτσι από τις ιαματικές πηγές που υπήρχαν στην περιοχή, αλλά η στρατηγική σημασία του στενού άσκησε μεγάλη επίδραση στις τύχες της Ελλάδας, ιδίως στην αρχαιότητα. Οι αρχαίοι έδιναν στις Θερμοπύλες και άλλα ονόματα (Πύλαι, Στενά, Δίοδοι, Έσοδοι, Πάροδοι κ.λπ.). Οι θερμές πηγές των Θερμοπυλών ήταν αφιερωμένες στον Ηρακλή. Υπήρχαν, μάλιστα, βωμός και ιερό του ήρωα κοντά στις πηγές. Ο Ηρώδης ο Αττικός, με προσωπική δαπάνη του, έχτισε νέους λουτήρες στις Θερμοπύλες. Ο Παυσανίας, που είδε τους νέους αυτούς λουτήρες, εγκωμιάζει ιδιαίτερα το διαμέρισμα που ήταν προορισμένο για τις γυναίκες. Την εποχή που ο Ηρόδοτος επισκέφθηκε τις Θερμοπύλες, το στενό είχε μήκος 1,5 χιλιόμετρο. Αριστερά του υπήρχε ένας βάλτος, δεξιά βρίσκονταν βράχοι κι έπειτα η θάλασσα. Το στενό είχε τρεις διόδους: ανατολική, δυτική και μεσαία. Τα πιο στενά σημεία βρίσκονταν στην ανατολική δίοδο και στη δυτική. Το έτος 480 π.Χ. η έκταση από τις θερμοπηγές ώς τη μεσαία δίοδο ήταν ανώμαλη λόγω θαλασσίων επιδράσεων και η θάλασσα έβρεχε τους πρόποδες των βραχωδών τοιχωμάτων της μεσαίας διόδου. Στην κωμόπολη Ανθήλη που βρισκόταν κοντά στα στενά, υπήρχε οικοδόμημα για τις συνεδριάσεις της Αμφικτιονίας των Θερμοπυλών. Πρώτος ιδρυτής των Αμφικτιονιών ήταν ο Αμφικτύων, γιος του Δευκαλίωνος και της Πύρρας, που βασίλευσε στην Αθήνα αφού εκθρόνισε τον πεθερό του Κραναό. Στην Ανθήλη υπήρχαν ιερό της Αμφικτιονίδος ή Πυλαίας Δήμητρος και ιερό αφιερωμένο στον Αμφικτύονα. Η Αμφικτιονία των Θερμοπυλών ιδρύθηκε το 1522 π.Χ. και τη θεωρούσαν την αρχαιότερη απ' όλες. Στην Αμφικτιονία αυτή μετείχαν τα ακόλουθα δωρικά φύλα: Θεσσαλοί, Βοιωτοί, Δωριείς, Ίωνες, Περραιβοί, Μάγνητες, Λοκροί, Οιταίοι, Αχαιοί, Φωκείς, Δόλοπες και Μαλιείς. Αρχικά οι αμφικτίονες στην Ανθήλη κάθονταν σε απλές πέτρες ημικυκλικά γύρω από ένα βωμό κι από το ιερό του Αμφικτύονος, συνεδριάζοντας στο ύπαιθρο. Αργότερα, οι συνεδριάσεις τους ονομάζονταν Πυλαίαι και στους ιστορικούς χρόνους επικράτησε η συνήθεια να γίνονται οι συνεδριάσεις των αμφικτιόνων στην Ανθήλη το φθινόπωρο. Οι ανοιξιάτικες συνεδριάσεις γίνονταν στο ναό του Απόλλωνα στους Δελφούς. Νέα επιγραφικά ευρήματα διαφώτισαν όσα έγιναν αργότερα: Οι θύρες, ο βωμός, οι τοίχοι του ναού της Αμφικτιονίδος ή Πυλαίας Δήμητρος διορθώθηκαν. Ασφαλίστηκε με πύλη ο περίβολος της Κόρης, που φαίνεται πως βρισκόταν κοντά στο ναό της Δήμητρας. Τον Σεπτέμβριο του 480 π.Χ., οι Σπαρτιάτες, υπό τον βασιλιά Λεωνίδα, αντιμετώπισαν εκεί, αν και εξαιρετικά ολιγάριθμοι, την επίθεση μυριάδων Περσών του Ξέρξη. Ένα χρόνο πριν από την εισβολή του Ξέρξη, το φθινόπωρο του 481, συνήλθαν κοντά στον Ισθμό, σε κοινό συνέδριο, εκπρόσωποι (πρόβουλοι) των Αθηνών, της Σπάρτης και άλλων πόλεων της Στερεάς και των νησιών. Οι σύνεδροι δεσμεύτηκαν με όρκο να τιμωρήσουν αυστηρά μετά τον πόλεμο τις πόλεις εκείνες που θα προσχωρούσαν στον εχθρό χωρίς να τις εξαναγκάσει η βία. Τιμωρία τους θα ήταν η πληρωμή στον Απόλλωνα των Δελφών του δεκάτου από τα εισοδήματα της καθεμιάς (δεκατεύσαι τω εν Δελφοίσι θεώ). Η απόφαση του Θεμιστοκλή να δοθεί η αποφασιστική μάχη στη θάλασσα υπήρξε μεγαλοφυής. Πάντως, ο Θεμιστοκλής εισηγήθηκε να διατεθούν σχετικά λίγες δυνάμεις για την άμυνα στη στεριά και η εκλογή του στενού των Θερμοπυλών υπαγορεύτηκε από το οχυρό της θέσης, αφού ήταν η μόνη δίοδος από τη Θεσσαλία προς τη Στερεά, και η τεράστια περσική στρατιά δεν μπορούσε να αναπτύξει από εκεί τους αναγκαίους ελιγμούς για την προώθησή της. Την υπεράσπιση της στρατηγικής θέσης ανέλαβαν πελοποννησιακές δυνάμεις, κυρίως, και ανάμεσά τους 300 Σπαρτιάτες υπό τον βασιλιά της Σπάρτης Λεωνίδα, ενώ για την άμυνα στη θάλασσα κινητοποιήθηκε ο ελληνικός στόλος (270 τριήρεις, από τις οποίες 100 αθηναϊκές), που ναυλοχούσε κοντά στο Αρτεμίσιο. Η επίθεση των στεριανών και ναυτικών δυνάμεων των Περσών εκδηλώθηκε σχεδόν ταυτόχρονα (τέλος Ιουλίου) εναντίον του Αρτεμισίου και του στενού των Θερμοπυλών. Και στα δύο μέτωπα οι περσικές δυνάμεις συνάντησαν τη σκληρή άμυνα των ελληνικών και ο αγώνας διήρκεσε τρεις ημέρες. Στο πρόσωπο του προδότη Εφιάλτη ο Ξέρξης βρήκε τον από μηχανής θεό, και περσικό απόσπασμα, περνώντας από τη δίοδο που του υποδείχθηκε, κατέλαβε επίκαιρες θέσεις στα νώτα των αμυνομένων. Τότε, ο όγκος των ελληνικών δυνάμεων, κατά προτροπή του Λεωνίδα, αναγκάστηκε να συμπτυχθεί και οι τριακόσιοι Σπαρτιάτες με επικεφαλής τον βασιλιά τους, βρήκαν ένδοξο θάνατο στο λόφο Κολωνό (Ηρόδοτος, Ζ' 255). Μαζί με τους 300 του Λεωνίδα αγωνίστηκαν και 700 Θεσπιείς. Το επίγραμμα του Σιμωνίδη που χαράχτηκε στο μνήμα των σκοτωμένων Σπαρτιατών χαρακτηρίζει τη σιδερένια πειθαρχία των ανδρών αυτών στα κελεύσματα της Σπάρτης: Ω ξείν', αγγέλλειν Λακεδαιμονίοις, ότι τήδε κείμεθα, τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι. Όταν οι ελληνικές τριήρεις πληροφορήθηκαν το τέλος της φρουράς των Θερμοπυλών, γύρισαν στον Σαρωνικό, όπου τη λύση έδωσε η ναυμαχία της Σαλαμίνας (βλέπε και: Ελληνοπερσικοί πόλεμοι).Μετά τη μάχη του 480, νέα πολεμικά γεγονότα συνέβησαν στις Θερμοπύλες το 279 π.Χ., όταν έγινε η επιδρομή των Γαλατών. Κάπου 170.000 Γαλάτες, υπό την αρχηγία του Βρέννου και του Ακιχωρίου μπήκαν στη Μακεδονία καταστρέφοντας τα πάντα διά πυρός και σιδήρου. Έπειτα κατέβηκαν στη Θεσσαλία κι έφτασαν μπροστά στις Θερμοπύλες. Εκεί, στο παλαιό προπύργιο της νοτιότερης Ελλάδας, αντιστάθηκαν εναντίον των βαρβάρων κάπου 14.000 Λοκροί, Φωκείς, Βοιωτοί, Αθηναίοι, Μεγαρείς και Αιτωλοί με επικεφαλής διάφορους στρατηγούς και τον Αθηναίο Κάλλιππον. Στο αναμεταξύ, η περιοχή των Θερμοπυλών είχε σε μερικά σημεία διαφοροποιηθεί. Το 426, κατά παράκληση των Δωριέων και Τραχινίων, οι Σπαρτιάτες είχαν χτίσει μια σημαντική πόλη, την Τραχινία Ηράκλεια, που απείχε από τη Λαμία κάπου 7 ρωμαϊκά μίλια (10,36 χιλιόμετρα) και από τις Θερμοπύλες 7 χιλιόμετρα. Όταν έγινε η επιδρομή των Γαλατών, οι Αιτωλοί από την Τραχινία Ηράκλεια έφραξαν στους Γαλάτες την αρχή του μονοπατιού του Εφιάλτη. Μάταια οι Γαλάτες επιχείρησαν αρχικά να κυριεύσουν εξ εφόδου κατά μέτωπο τη δίοδο, γιατί οι Έλληνες ανθίσταντο πίσω από το λεγόμενο τείχος των Φωκέων. Αλλά η θάλασσα προς το μέρος της μεσαίας διόδου του στενού ήταν τόσο λασπώδης, λόγω των εκβολών του Σπερχειού, ώστε δύσκολα προχωρούσαν εκεί τα πλοία των Αθηνών, και οι Γαλάτες από το ύψωμα της διόδου δεν βυθίζονταν στη θάλασσα αλλά σε βάλτο. Έπειτα όμως από μακρά αντίσταση, οι Έλληνες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν διά θαλάσσης τις Θερμοπύλες. Χάρη σε προδοσία, οι Γαλάτες κατέλαβαν εύκολα την περιοχή προς νότο των Θερμοπυλών, αλλά δεν είναι ακριβής η πληροφορία πως πέρασαν από το ίδιο μονοπάτι που είχε υποδείξει ο Εφιάλτης στους Πέρσες, όπως υπαινίσσεται ο Παυσανίας. Ο Βρέννος, ο ένας από τους αρχηγούς των Γαλατών, έστειλε μέσω Θεσσαλίας ένα τμήμα του στρατού του στην Αιτωλία και ο ίδιος έσπευσε στους Δελφούς, όπου αποκρούστηκε από τους Έλληνες, τραυματίστηκε και πέθανε. Τα λείψανα από τα στίφη του Βρέννου και του Ακιχωρίου νίκησε και έδιωξε από την Ελλάδα το 277 π.Χ. ο βασιλιάς Αντίγονος Γονατάς. Οι Θερμοπύλες όμως έγιναν πεδίο μαχών κι αργότερα. Το καλοκαίρι του 191 π.Χ., ο βασιλιάς της Συρίας Αντίοχος Γ', που είχε εκστρατεύσει στη Θεσσαλία σαν απελευθερωτής των Ελλήνων, βρέθηκε αντιμέτωπος των Λακεδαιμονίων και του Φιλίππου Ε' της Μακεδονίας, που τάχθηκαν με το μέρος των Ρωμαίων. Στη μάχη που έγινε κοντά στις Θερμοπύλες, οι Ρωμαίοι μαζί με Μακεδόνες του Φιλίππου Ε' επιχείρησαν να κυριεύσουν τρία φρούρια που είχαν κατασκευάσει οι Αιτωλοί σε επίκαιρα ορεινά σημεία των στενών. Αρχικά δυσκολεύτηκαν, ο Κάτων όμως κατόρθωσε με παραπλανήσεις να ανεβεί στο Καλλίδρομο και να κυριεύσει το ομώνυμο τρίτο οχυρό των Αιτωλών, κυκλώνοντας έτσι τα στενά, με αποτέλεσμα την ήττα του Αντίοχου Γ' που μόλις κατόρθωσε να διαφύγει στην Εύβοια και έπειτα στην Έφεσο. Στο τέλος του 5ου αιώνα μ.Χ. τα στενά δεν ήταν πια τόσο δύσβατα και απόρθητα όσο άλλοτε και δεν τα φρουρούσαν αυστηρά. Έτσι, ο βασιλιάς των Γότθων Αλάριχος στην επιδρομή του από Μακεδονίας μέχρι Σπάρτης, πέρασε εύκολα από τις Θερμοπύλες, που τις βρήκε εγκαταλελειμμένες. Τέλος, το 517 μ.Χ., στίφη έφιππων Ούννων πέρασαν από τις Θερμοπύλες. Σήμερα έχουν διασωθεί στην περιοχή των Θερμοπυλών υπολείμματα των βυζαντινών τειχών, που χτίστηκαν εκεί από τον Ιουστινιανό.

Ω ξείν' αγγέλλειν Λακεδαιμονίοις, ότι τήδε κείμεθα, τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι"
δηλ.
Ω, διερχόμενε ξένε, ανήγγειλε στους Λακεδαιμόνιους, πως βρισκόμαστε θαμμένοι εδώ, πιστοί στο θέλημά τους"

Ο Σιμωνίδης ο Κείος (556 π.Χ - 469 π.Χ)

Σαλαμίνα

2007-11-26T22:33:00.000+02:00

Νησί του Σαρωνικού κόλπου. Αναφέρεται από τους χρόνους του Ομήρου, γιατί στην Ιλιάδα ο Όμηρος αναφέρει πως η Σαλαμίνα είχε πάρει μέρος στον Τρωικό πόλεμο με δώδεκα πλοία και με αρχηγό τον Αίαντα τον Τελαμώνιο. Κατά την παράδοση, η ονομασία του νησιού οφείλεται στη Σαλαμίνα, κόρη του Ασωπού, που είχε σκοτώσει τον Όφιν που βασίλευε στο νησί και έγινε εκείνη κύριός του. Το νησί ονομαζόταν επίσης Πιτυούσα ή Κυχρεία, από τον αρχαίο βασιλιά της Κυχρέα, ή Σκιράς, ή Κόλουρις ή Κούλουρις. Κατά τη βασιλεία του Κυχρέα εγκαταστάθηκαν στη Σαλαμίνα άποικοι από την Αίγινα με αρχηγό τους τον Τελαμώνα, γιο του Αιακού, που είχε φυγά από την Αίγινα μετά τον ακούσιο φόνο του αδελφού του Φώκου. Λίγο καιρό μετά τη δωρική κατοχή της Μεγαρίδος (1050 π.Χ.), τα Μέγαρα κατέλαβαν τη Σαλαμίνα και εγκατέστησαν εκεί Μεγαρείς άποικους (κληρούχους) στα καλύτερα μέρη. Τα Μέγαρα και η Αθήνα έκαναν μακροχρόνιους πολέμους για τη Σαλαμίνα, ώσπου οι Αθηναίοι, επί Σόλωνος, ανακατέλαβαν το νησί. Η Σπάρτη, που ανέλαβε τη διαιτησία, απένειμε το νησί στους Αθηναίους, και τότε τα καλύτερα κομμάτια γης δόθηκαν στους Αθηναίους κληρούχους, κι αυτοί έχτισαν μια νέα πρωτεύουσα στην ανατολική πλευρά, στο Καματερό, απέναντι από την Αττική, κρατώντας τους ιθαγενείς Σαλαμινίους σε υποδεέστερη κοινωνική θέση. Με τον αγώνα των Αθηναίων προς τους Μεγαρείς για τη Σαλαμίνα συνδέεται η σχετική ελεγεία του Σόλωνα που έχει διασωθεί. Η σπουδαιότητα της Σαλαμίνας αυξήθηκε με την αθηναϊκή εμπορική επέκταση, επειδή βρισκόταν κοντά στον Πειραιά και πρόσφερε ένα δεύτερο αγκυροβολείο. Ένας Αθηναίος άρχοντας διοριζόταν κάθε χρόνο για να εποπτεύει το νησί. Αυτός ήταν και ο επώνυμος άρχων, που έπαιρνε για μισθό μια δραχμή την ημέρα. Το Σεπτέμβριο του 480, ο Ελληνικός στόλος, αφού είχε αποσυρθεί από το Αρτεμίσιο στάθμευσε έξω από τα στενά του Καματερού, ενώ ο κατά πολύ μεγαλύτερος Περσικός στόλος βρισκόταν στο Φάληρο, Α του Πειραιά. Οι Πέρσες έστειλαν μια μοίρα να κλείσει τον δυτικό στενό πορθμό, αποβίβασαν στρατό τη νύχτα στην Ψυτάλεια, ένα νησί στον ανατολικό πορθμό και προχώρησαν τα ξημερώματα προς τον ανατολικό πορθμό. Οι Έλληνες αποσύρθηκαν στη διώρυγα, πήραν θέση ναυμαχίας, προσπάθησαν να τραβήξουν τον Περσικό στόλο προς τα νότια του πορθμού (έξω από το Καματερό) και άρχισαν να εμβολίζουν τα περσικά πλοία, που δεν μπόρεσαν να κάνουν ελιγμούς μέσα στο στενό και με τις ενισχύσεις που τα πίεζαν από πίσω. Η ελληνική νίκη υπήρξε αποφασιστική στη θάλασσα, γιατί ο περσικός στόλος δεν προσπάθησε ποτέ να ανατρέψει το αποτέλεσμα της Σαλαμίνας. Η Σαλαμίνα είναι λοιπόν κυρίως γνωστή απ' αυτή τη ναυμαχία, καθώς και ως γενέτειρα του τραγικού ποιητή Ευριπίδου. Η αθηναϊκή κυριαρχία στο νησί κράτησε έως τους μακεδονικούς χρόνους. Το 318 ο Κάσσανδρος τοποθέτησε εκεί φρουρά. Όπως αναφέρει ο Παυσανίας, οι Σαλαμίνιοι τάχθηκαν με το μέρος των Μακεδόνων, και οι Αθηναίοι ορκίστηκαν να θεωρούν πάντα τους Σαλαμίνιους ένοχους προδοσίας. Το 232 π.Χ., ο Άρατος απέδωσε τη Σαλαμίνα στους Αθηναίους, που έδιωξαν τους κατοίκους της και εγκατάστησαν εκεί κληρούχους. Δεν υπάρχουν λεπτομέρειες για τη μεταγενέστερη ιστορία της νήσου, και όταν ο Παυσανίας επισκέφθηκε τη Σαλαμίνα, η πόλη ήταν ερειπωμένη.

Φαιστός

2007-11-26T22:00:00.000+02:00

Αρχαία πόλη της Κρήτης, στη νότια πλευρά του νησιού. Απείχε 20 στάδια από τη θάλασσα, και επίνειο της ήταν το Μάταλον ή Μάταλα. Η περιοχή λεγόταν Φαιστός και οι κάτοικοί της Φαίστιοι. Ονομάστηκε έτσι από τον ήρωα Φαιστό, που φέρεται ως ιδρυτής της και που λέγεται ότι μετανάστευσε από την Σικυώνα για να την ιδρύσει. Άλλοι συγγραφείς ισχυρίζονται πως η Φαιστός ιδρύθηκε από τον Μίνωα, μαζί με την Κνωσό και την Κυδωνιά. Ο Όμηρος την αναφέρει ως πόλη ευναιετάωσα, δηλαδή ακμάζουσα, που έστειλε στρατιώτες στην εκστρατεία εναντίον της Τροίας. Είχε δικά της νομίσματα, και συνήψε συμμαχία, μαζί με άλλες αυτόνομες κρητικές πόλεις, με το βασιλιά της Περγάμου Ευμενή Β’. Περίπου στα τέλη του 3ου αιώνα π.Χ., η Φαιστός καταστράφηκε από τους Γορτυνίους και από τότε έπαψε να υπάρχει στην ιστορία της Κρήτης. Στη Φαιστό λάτρευαν την Σκοτία Αφροδίτη και τη θεά Λητώ, που την έλεγαν Φυτία και την γιόρταζαν με τα εκδύσια. Οι Φαίστιοι διακρίνονταν για τα αστεία γνωμικά τους. Φαίστιος ήταν ο Επιμενίδης, ο σοφός που κλήθηκε από τους Αθηναίους να αποκαθάρει το άστυ από το Κυλώνειον άγος. Από το 1900 και έπειτα, έγιναν ανασκαφές της Ιταλικής αρχαιολογικής σχολής,
που έφεραν σε φως τα περίφημα ερείπια της Φαιστού. Υπάρχουν, σ' έναν από τους τρεις λοφίσκους της περιοχής, λείψανα μεσονεολιθικής εποχής και μέρος ανακτόρου που χτίστηκε στην Πρωτομινωική εποχή. Άλλα δύο ανάκτορα φαίνεται πως χτίστηκαν στην μεσομινωική και την υστερομινωική εποχή. Το παλαιότερο μοιάζει με το μινωικό της Κνωσού, αν και είναι μικρότερο. Στα ερείπιά του (πιθανότατα καταστράφηκε από σεισμό περίπου το 1600 π.Χ.) κτίστηκε το υστερομινωικό, μεγαλύτερο και μεγαλοπρεπέστερο. Το μέγαρο αυτό αποτελείται από αλλεπάλληλα δωμάτια που χωρίζονται με κίονες. Σε αποθήκη που σώθηκε βρέθηκαν ωραία πολύχρωμα αγγεία της μεσομινωικής εποχής, καθώς και διάφοροι πίθοι. Σε μια άλλη αποθήκη βρέθηκε και ο περίφημος δίσκος της Φαιστού (Βλ. Φαιστού δίσκος). Στο νεκροταφείο που ανακαλύφτηκε σε απόσταση 20 λεπτών από τα ερείπια, βρέθηκαν τάφοι των ηγεμόνων της Φαιστού. Το 1400 π.Χ. η Φαιστός καταστράφηκε όπως και η Κνωσός, από επιδρομή των Αχαιών. Μνημεία της μυκηναϊκής εποχής δεν βρέθηκαν. Η νέα συνοίκησή της άρχισε στους γεωμετρικούς χρόνους και συνεχίστηκε και στους ιστορικούς χρόνους (8ος αι. π.Χ. και μετά), έως τον 3ο αι., οπότε η πόλη καταστράφηκε οριστικά από την Γόρτυνα. Τα αρχαιότερα νομίσματα της Φαιστού δείχνουν την Ευρώπη καθισμένη σε ταύρο. Άλλα παρουσιάζουν τον Τάλω με φτερά ή τον Ηρακλή χωρίς γένεια και εστεμμένο ή τον Δία με μορφή γυμνού νέου που κάθεται σε δέντρο. Σε όλα αυτά τα νομίσματα επικρατεί η επιγραφή ΦΑΙΣ ή ΦΑΙΣΤΙ (ων), γραμμένη προς τη δεξιά ή την αριστερή πλευρά της συμβολικής παράστασης.

Δίσκος της Φαιστού

Πήλινος δίσκος που βρέθηκε το 1908 σε μινωικό ερείπιο της Φαιστού. Έχει διάμετρο 0.17 μ. και φέρει στις δυο του επιφάνειες επιγραφή σε μινωική γραφή, σε άγνωστη γλώσσα, που αναπτύσσεται σπειροειδώς από την περιφέρεια προς το κέντρο. Πρόκειται για 241 αυτοτελή και 61 ομαδικά σημεία, που αποτελούν κράμα συλλαβικής και ιδεογραφικής γραφής. Τα στοιχεία είχαν «τυπωθεί» πάνω στο δίσκο με μικρές σφραγίδες πριν ακόμα ψηθεί στον κεραμευτικό κλίβανο. Το συχνότερο ιερογλυφικό σημείο είναι παράσταση κεφαλής πολεμιστού με φτερωτό κάλυμμα, που θυμίζει τις περικεφαλαίες των Φιλισταίων.

Θεωρείται έργο του 1700-1600 π.Χ.

Κνωσσός

2007-11-20T21:13:00.000+02:00

Τοποθεσία στην Κρήτη, 5 χιλιόμετρα ΝΑ της πόλης του Ηρακλείου. Ιδρύθηκε τη νεολιθική εποχή, αυξήθηκε και άκμασε στους μινωικούς χρόνους, οπότε έγινε έδρα της δυναστείας του Μίνωας, και καταστράφηκε στα τέλη του 15ου αιώνα π.Χ. από Αχαιούς επιδρομείς, αλλά αναγεννήθηκε σιγά σιγά και επέζησε έως τη ρωμαϊκή και βυζαντινή εποχή. Τα ερείπια της μεγάλης αυτής πόλης ήρθαν στο φως από τις ανασκαφές του Άγγλου αρχαιολόγου σερ Άρθουρ Ήβανς, που έγιναν στις αρχές του αιώνα. Τα ερείπια αυτά είναι κυρίως Μινωικών χρόνων:
Α. Το ανάκτορο του Μίνωα. Το δυτικό του συγκρότημα, το πολιτικοθρησκευτικό, περιλαμβάνει: στο υπόγειο, στις αποθήκες, δηλαδή συστάδα από 18 στενόμακρα διαμερίσματα, με είσοδο από έναν πολύ σκοτεινό και μακρύ διάδρομο. (Σώζονται ακόμη οι πίθοι όπου εναποθήκευαν τα τρόφιμα και τα υγρά του κρατικού εφοδιασμού και εμπορίου καθώς και οι θησαυροί, δηλαδή λαξευμένα μέσα στο δάπεδο των αποθηκών και του διαδρόμου κιβώτια, καλυμμένα από λίθινες πλάκες με μολύβι, όπου έβαζαν χρυσά και άλλα πολύτιμα αντικείμενα του δημοσίου θησαυρού. Εκεί βρέθηκαν εκατοντάδες πήλινες ενεπίγραφες πινακίδες, γραπτές καταστάσεις των αποθηκευμένων αγαθών). Το ιερό της θεάς και το ιερό σκευοφυλάκιο, όπου σώζονται δύο υπόγειες κρύπτες, στις οποίες ανακαλύφθηκαν ιερά σκεύη (η θεά των όφεων, ο σταυρός ή ιερός κόμβος κλπ.). Το ιερό του διπλού πελέκεως ή ιερών κιόνων. Την αίθουσα του θρόνου, με έναν πρόδομο, όπου όσοι περίμεναν κάθονταν σε χτιστά θρανία, κοντά στους τοίχους. Στο βόρειο τοίχο βρισκόταν ο περίφημος θρόνος του Μίνωα. Στον τοίχο, επάνω και από τις δύο μεριές του θρόνου, υπήρχε μια τοιχογραφία που παρίστανε γρύπες. Πλάι στην αίθουσα του θρόνου υπήρχε κλίμακα που οδηγούσε στο επάνω πάτωμα του συγκροτήματος. Ο χώρος αυτός έχει αναστυλωθεί και έχει την ίδια διάταξη όπως το ισόγειο. Βορειότερα, υπάρχουν οι φυλακές του Μίνωα, χτιστά ορύγματα, σαν πηγάδια, βάθους 7-8 μέτρων, όπου ίσως να έκλειναν όσους φυλακίζονταν. Ακόμη πιο βόρεια, βρισκόταν μια ιερή δεξαμενή, που αναστηλώθηκε εντελώς, με γυψολίθινη επένδυση και βαθμιδωτή κάθοδο. Εκεί κατέβαιναν για εναγισμούς οι λάτρεις της Μητέρας Γης. Το ανατολικό συγκρότημα, η κατοικημένη συνοικία, ήταν μια πολυόροφος (ίσως από 5 ορόφους) συστάδα από οικοδομήματα, χτισμένα σε σειρά επίπεδων, στην κατωφέρεια του λόφου. Μια μεγαλοπρεπής σκάλα κατέβαινε σε δύο πατώματα από την κεντρική αυλή και ανέβαινε σε ένα τουλάχιστον επάνω από αυτήν, με θωράκια και κίονες που υποβάσταζαν τα ανώτερα πατώματα. Τα δύο υπόγεια πατώματα είναι όμοια και συνδέονται ανάμεσά τους με μικρότερες σκάλες. Για τον φωτισμό των εσωτερικών δωματίων υπάρχουν φωταγωγοί. Κάθε ομάδα δωματίων έχει μια μικρή κιονοστοιχία, και οι εσωτερικοί τοίχοι τους έχουν επένδυση από γυψολίθινες πλάκες και διακόσμηση από τοιχογραφίες. Το συγκρότημα διαιρείται σε δύο συνοικίες -την κατοικημένη προς νότο και τη βιομηχανική προς βορρά. Η κατοικημένη αποτελείται από πολλά υπόστοα διαμερίσματα. Τα κυριότερα είναι: 1) η αίθουσα των κιονοστοιχιών, 2) η αίθουσα των διπλών πελέκεων, όπου υπάρχουν ακόμη τα υπολείμματα αλαβάστρινου θρόνου, ομοίου προς τον θρόνο του Μίνωα, και που φωτίζεται άπλετα από φωταγωγούς και από την αυλή, 3) το μέγαρο της βασίλισσας, πλούσια στολισμένο με τοιχογραφίες, 4) ο λουτρών και το σκευοφυλάκιο, πλάι στο μέγαρο, 5) τα αποχωρητήρια, με όλες τις ανέσεις, 6) η αυλή των ηλακατών, όπου έπλεκαν ή έγνεθαν οι γυναίκες της βασιλικής αυλής, 7) το Ιερόν της Μεγάλης Θεάς, με βαθμιδωτό βωμό και ειδώλια, ιερά κέρατα και τον διπλό σταυρό, καθώς και τράπεζες προσφορών, 8) η νότια οικία, ίσως κατοικία των ευγενών της βασιλικής αυλής. Την ίδια διάταξη είχε και το επάνω πάτωμα. Η βιομηχανική συνοικία αποτελείται από πολλά εργαστήρια, ανάμεσα στα οποία συγκαταλέγονται: 1) τα διαμερίσματα των λιθοξόων, όπου κατασκευάζονταν τα ωραιότατα λίθινα πολύχρωμα αγγεία και οι λυχνίες και οι τράπεζες προσφορών από στεατίτη, 2) τα διαμερίσματα των αγγειοπλαστών, και ανάμεσά τους το σχολείο της αγγειοπλαστικής, με τη σειρά εδωλίων των μαθητών και τους κοίλους κιονίσκους μέσα στους οποίους φύλαγαν τον πηλό, και απέναντί τους το κάθισμα του αρχιτεχνίτου που δίδασκε, 3) πολλές αποθήκες, όπου βρίσκονται ακόμα πελώριοι λίθοι, με τις πλαστικές και σχοινοειδείς διακοσμήσεις τους. Το ανάκτορο έχει τέσσερις εισόδους, στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα. Η δυτική είσοδος, από το εσωτερικό της πόλης, βρίσκεται στο νοτιοδυτικό άκρο της μεγάλης δυτικής αυλής και αποτελείται από στοά με έναν κίονα, φυλάκιο, δωμάτιο αναμονής ή υπασπιστήριο, στολισμένο με τοιχογραφίες και με έναν μεγάλο διάδρομο, με τοιχογραφίες που παριστάνουν πομπή από νέες και νέους που προσφέρουν ή φέρνουν στη θεά δώρα και αναθήματα. Υπάρχει και διάδρομος απ’ όπου έμπαιναν στο νότιο πρόπυλο, που αποτελείται από δύο δωμάτια με δύο κίονες το καθένα και τοιχογραφίες ρυτοφόρων, απ’ όπου, χάρη σε μια μεγαλόπρεπη σκάλα, ανέβαιναν στο δυτικό συγκρότημα. Η νότια είσοδος είναι βαθμιδωτή δίοδος, που καταλήγει σε μακρύ διάδρομο, απ’ όπου, με σκάλα, ανέβαινε κανείς στην κεντρική αυλή. Στην άκρη του ανατολικού τμήματος του διαδρόμου βρίσκεται μικρή στοά, κάτω από την οποία υπάρχει υπόγειος θόλος, λαξευμένος στον βράχο, ίσως μυστική είσοδος στο ανάκτορο. Η βόρεια είσοδος, που οδηγεί στο ανάκτορο από τη θάλασσα, έχει μπροστά της μεγάλη στοά με χονδρούς τετράγωνους κίονες (το τελωνείο) και μια στενή ανηφορική δίοδο με σκαλοπάτια, που οδηγεί στην κεντρική αυλή. Η δίοδος αυτή πλαισιώνεται από τις δύο πλευρές με ψηλούς τοίχους, που στις πλευρές τους υπάρχουν χαραγμένες παραστάσεις τριαινών. Στο μέρος αυτό υπήρχε σκοπιά, στην ίδια επιφάνεια με την κεντρική αυλή. Η σκοπιά αυτή αναστηλώθηκε, έχει κίονες και είναι στολισμένη με έγχρωμο ανάγλυφο που παριστάνει μαινόμενο ταύρο. Η ανατολική είσοδος έχει φυλάκιο που προστατεύεται ισχυρά με πύλη και σκάλα, με αγωγό από πελεκητές πέτρες για τα νερά της βροχής. Β. Κοντά στο ανάκτορο του Μίνωα, αποκαλύφθηκαν και άλλα μνημεία. Δυτικά του ανακτόρου, η δυτική αυλή του ανακτόρου, μεγάλη πλακόστρωτη πλατεία, όπου συγκεντρώνονταν οι κάτοικοι της Κνωσού στις επίσημες τελετές, με παχύ τείχος γύρω και με ανωφερικούς δρομίσκους καθώς και λείψανα διώροφων σπιτιών, με την εστία στη μέση του δαπέδου. Το Θέατρο, αμφιθεατρικός χώρος ΒΔ του ανακτόρου, στρωμένος με πλάκες. Ανατολικά και δυτικά, έχει δυο πτέρυγες από πολλές βαθμίδες, αμφιθεατρικά διευθετημένες. Στο ανατολικό άκρο της νοτιάς πτέρυγος βρίσκεται η βασιλική εξέδρα ή το βασιλικό θεωρείο, απ’ όπου ο Μίνως με την ακολουθία του παρακολουθούσε τους χορούς και αγώνες που τελούσαν εκεί. Ο Οίκος των Τοιχογραφιών, λίγο πιο πέρα από το θέατρο. Είναι σπίτι από πολλά δωμάτια, με πάμπολλες τοιχογραφίες, με παραστάσεις από το φυτικό και το ζωικό βασίλειο. Κοντά του αρχίζει ένας ωραίος πλακόστρωτος δρόμος, που καταλήγει στο Μικρό Ανάκτορο. Το Μικρό Ανάκτορο, διαστάσεων 80x30 μ., επάνω από τον σημερινό αμαξιτό δρόμο, κάπου 250 μέτρα βορείως του δρόμου του σημερινού χωρίου Κνωσός. Άλλα οικοδομήματα του συγκροτήματος είναι η Στοά του περιστύλου, το Μέγα Μέγαρο και η Ιερά Δεξαμενή. Ανατολικά του ανακτόρου, η βασιλική έπαυλη, στην ανατολική πλαγιά του λόφου Κεφάλα, ανάμεσα στο ανατολικό συγκρότημα του ανακτόρου, από το οποίο απέχει κάπου 120 μέτρα, και τη χαράδρα του ποταμίσκου Καιράτου. Αυτό το χτίσμα αποτελείται από ένα διώροφο μέγαρο, που σε μία από τις ισόγειες αίθουσές του υπάρχει θρόνος και μπροστά του μεγάλος λύχνος από πορφυρίτη λίθο, και πιο στα βόρεια ιερή κρύπτη με έναν τετράγωνο κίονα, γύρω από τον οποίο είναι λαξευμένα στο δάπεδο αυλάκια και κοιλώματα για τη συλλογή του αίματος των θυσιών ή άλλων υγρών για σπονδές. Ο ανώτερος όροφος έχει σχεδόν την ίδια διάταξη και έναν εξώστη, όπου ο Μίνωας καθόταν παρακολουθώντας τους ταυροκοθαψίους αγώνες που τελούσαν στο από κάτω γήπεδο. Γήπεδο ή στάδιο. Λίγα μετρά κάτω από τη βασιλική έπαυλη υπήρχε ένας μεγάλος επίπεδος χώρος, που εκτεινόταν από το άντρο της πλαγιάς έως τις όχθες του Καιράτου. Πρέπει να ήταν το γήπεδο ή η παλαίστρα των ταυρομαχιών, όπου γίνονταν οι επικίνδυνοι αγώνες των ταυροκαθαψίων, στους οποίους μετείχαν οι επτά νέοι και οι επτά νέες που έστελναν από την υποτελή πόλη των Αθηνών του Αιγέα και του Θησέα, ως προσφορά και βορά στον κρητικό Μινώταυρο. Νότια του ανακτόρου, το υδραγωγείο, στη νότια πλαγιά της χαράδρας του παραποτάμου Βλυθιά ή Βλυχειά. Είναι ογκώδες έργο, με αναθηματικούς λίθινους στύλους που διατηρούνται ακόμη και βαθμιδωτούς κλειστούς αγωγούς, από τους οποίους έτρεχε το νερό από τον επάνω λόφο. Ο Ξενών, μετά το υδραγωγείο, στην πλαγιά της ανηφόρας, αμέσως κάτω από τον σημερινό αμαξιτό δρόμο. Αποτελείται από υπόστεγο περίπτερο, που οι τοίχοι του είναι στολισμένοι με έγχρωμες παραστάσεις από πέρδικες και τσαλαπετεινούς, από λουτρώνες με ψυχρά και θερμά λουτρά, από πολλά άλλα δωμάτια για καταυλισμό, και από τον θάλαμο της πηγής, όπου εξακολουθεί και σήμερα να ρέει το νερό και όπου στο βάθος μέσα σε κόγχη, υπάρχει λυχνία και από τις δύο μεριές της προεξοχή για την απόθεση αναθημάτων και προσφορών. Έξω, υπάρχει λίθινη λεκάνη για το πλύσιμο των ποδιών και άλλη, πιο μακριά, για το πότισμα των ζώων. Ο Οίκος του Μεγάλου Ιερέως. Είναι κιγκλιδωτό ιερό, που στην είσοδό του υπάρχει ένα κιβώτιο για προσφορές και στο βάθος λίθινος βωμός ανάμεσα σε δύο κίονες και βάσεις διπλών πελέκεων. Ο βασιλικός ιερός τάφος. Βρίσκεται κοντά στον οίκο του Μεγάλου Ιερέως, αλλά επάνω από τον σημερινό δρόμο, δεξιά, στην πλαγιά. Αποτελείται από δύο ορόφους. Ο κάτω, ο υπόγειος, έχει πλακόστρωτη αυλή, στοά με δύο κίονες, ογκώδεις πυλώνες με χαραγμένα σημεία τριαίνης, διάδρομο από μεγάλες γύψινες πλάκες, κρύπτη με δύο κίονες και στο βάθος μικρό δωμάτιο με έναν κίονα στη μέση και οροφή χρωματισμένη με μπλε χρώμα. Στη βορειοανατολική γωνία αυτού του διαμερίσματος, υπάρχει ένας μικρός λάκκος όπου βρέθηκαν κτερίσματα και, σκορπισμένα, το κρανίο και τα οστά ενός ανδρός, ίσως του τελευταίου Μίνωα της Κνωσσού. Ο επάνω όροφος χρησίμευε ίσως ως ιερό επάνω από τον τάφο. Έχει δύο κίονες, που ανάμεσά τους βρίσκονται λίθινα ιερά κέρατα. Τα νεκροταφεία μινωικών χρόνων και συγκεκριμένα ένα νεκροταφείο μεσομινωικής εποχής, απέναντι από το ανάκτορο του Μίνωα, στον λόφο του Προφήτη Ηλία, προς ανατολικά, με λαξευτούς τάφους μέσα στον μαλακό βράχο, και το προς βορρά του ανακτόρου, στον λόφο Τζαφφέρ Παπούρα, ένα χιλιόμετρο βορεινά του ανακτόρου, της τρίτης υστερομινωικής περιόδου. Από την έκταση αυτών των νεκροταφείων, και γενικά των μινωικών χτισμάτων, υπολογίζεται ότι ο πληθυσμός της μινωικής Κνωσού ανερχόταν σε 100.000 κατοίκους. Στην Κνωσό υπάρχουν και ερείπια ρωμαϊκών χρόνων, όπως η Έπαυλις του Διονύσου, βόρεια της έπαυλης Αριάδνη του Ήβανς, και όχι μακριά από αυτή. Έχει δάπεδο στολισμένο με λαμπρή ψηφιδωτή παράσταση του Διονύσου με τον θίασό του. Επίσης η Βασιλική, κοντά στην έπαυλη, πελώριο οικοδόμημα, και κοντά της η θέση της Αγοράς ή του Φόρουμ, όπου διακρίνονται ίχνη χτισμάτων. Τέλος, το Μακρότοιχο, λείψανα του αρχαίου τείχους της Κνωσού, στους ρωμαϊκούς χρόνους, κοντά στον ομώνυμο σημερινό συνοικισμό, προς τα ΒΑ του ανακτόρου .

Δήλος

2007-11-20T13:58:00.000+02:00

Αν και μικρό σχετικά νησί, η Δήλος υπήρξε ιερή στην αρχαιότητα, επειδή εκεί τοποθετήθηκε, άγνωστο γιατί, ο μύθος της γέννησης του θεού Απόλλωνα και της αδελφής του Αρτέμιδος. Γι' αυτό αναδείχθηκε σε σπουδαιότατο πανελλήνιο κέντρο λατρείας και εορτών, εφάμιλλο προς την Ολυμπία, τους Δελφούς και την Επίδαυρο. Η Δήλος ονομαζόταν και Κύνθος, Αστερία, Πελασγία, Χλαμυδία, Ζάκυνθος και Σκυθίς. Μια παλιά παράδοση έλεγε πως η Δήλος αποσπάστηκε από τη Σικελία κι έπλεε κάτω από τα κύματα, αλλά ο Ποσειδώνας την έφερε στην επιφάνεια και τη στερέωσε, την έκανε δήλον (φανερή)

κατά παράκληση του Δία, για να έρθει να γεννήσει εκεί η Λητώ,

που την καταδίωκε η ζηλότυπη Ήρα. Ο Απόλλωνας γεννήθηκε, κατά το μύθο, την 7η ημέρα του Θαργηλιώνος (Μάιος - Ιούνιος) στο όρος Κύνθος, το μοναδικό της Δήλου, και μια μέρα πριν από αυτόν γεννήθηκε η δίδυμη αδελφή του Άρτεμις. Σε ανάμνηση του γεγονότος καθιερώθηκαν εορτές όπως τα Δήλια. Όπως ήταν φυσικό, η μικρή και άγονη Δήλος, χάρη στην εύνοια του προστάτη της θεού, έγινε από νωρίς ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά κέντρα της Ελλάδας, όχι μόνο για τους κατοίκους των γύρω νησιών, που ονομάστηκαν Κυκλάδες επειδή ήταν κυκλικά διατεταγμένα γύρω από τη Δήλο, αλλά και για όλους τους Έλληνες. Βαθμιαία, η Δήλος έγινε και σπουδαίο εμπορικό και πολιτικό κέντρο. Στη Δήλο πήγαιναν και συναντιόνταν ελεύθερα οι κάτοικοι εμπόλεμων πόλεων, εκεί συνήπταν συμβάσεις και συνθήκες κ.λπ.Η Δήλος ήταν κυρίως ιωνικό κέντρο, γιατί μετά τη δωρική μετανάστευση οι παλαιότεροι κάτοικοι των ελληνικών χωρών πήγαιναν μέσω των νησιών στα παράλια της Μικρασίας. Ο Δήλιος Απόλλωνας ήταν κατ' εξοχήν ιωνικός θεός –όπως ο Πύθιος κατ' εξοχήν δωρικός– και οι ιωνικές πόλεις αναγνώριζαν τη Δήλο για θρησκευτικό τους κέντρο. Ο τύραννος της Σάμου Πολυκράτης, όταν υπέταξε τις Κυκλάδες, σεβάστηκε τη Δήλο και αφιέρωσε μάλιστα (550 π.Χ.) στον Απόλλωνα και το γειτονικό νησί Ρήνεια, που το συνέδεσε με αλυσίδα με τη Δήλο, για να δείξει την αναπόσπαστη εξάρτησή της από το κέντρο του Απόλλωνα. Περίπου την ίδια εποχή η Αθήνα άρχισε να έχει

αξιώσεις για την προστασία του ιερού της Δήλου και ο τύραννος των

Αθηνών Πεισίστρατος με βάση ένα δελφικό χρησμό, έκανε καθαρμό του νησιού, διατάζοντας να μεταφερθούν αλλού οι νεκροί που ήταν θαμμένοι σ' εκείνο το τμήμα της Δήλου που φαινόταν από το ιερό. Για να νομιμοποιηθούν οι αξιώσεις των Αθηναίων επάνω στη Δήλο, πλάστηκε τότε ο μύθος σύμφωνα με τον οποίο ο Θησέας, γυρίζοντας από την Κρήτη μετά το φόνο του Μινώταυρου, αποβιβάστηκε στη Δήλο κι έστησε χορό γύρω από το βωμό του Απόλλωνα με τους νέους και τις νέες που γύριζαν στην ΑΘήνα μαζί με το σωτήρα τους. Όπως αναφέρει ο Ηρόδοτος, ο στρατηγός των Περσών Δάτις, όταν βάδιζε με τον Αρταφέρνη εναντίον της Ερέτριας και των Αθηνών, υποτάσσοντας μερικές από τις Κυκλάδες, έμαθε πως μερικοί Δήλιοι έφευγαν από το νησί τους και τους κάλεσε να γυρίσουν. Για να δείξει μάλιστα το σεβασμό του προς τον Δήλιον Απόλλωνα, θυμίασε στο βωμό του λιβανωτό αξίας 300 ταλάντων. Όλα αυτά αποδεικνύουν πως και πριν από τους περσικούς πολέμους η Δήλος ήταν σημαντικό θρησκευτικό κέντρο. Μετά τους πολέμους αυτούς εγκαταστάθηκε εκεί το κοινό ταμείο των Ελλήνων για την εξακολούθηση του πολέμου εναντίον των Περσών. Βαθμιαία οι Δήλιοι έγιναν πολιτικά υποτελείς στους Αθηναίους και όταν αργότερα, το 454 π.Χ., ο Περικλής, για μεγαλύτερη ασφάλεια, μετέφερε το συμμαχικό ταμείο στην Αθήνα, κατά πρόταση των Σαμίων, οι Δήλιοι έχασαν και την επιστασία του ιερού, αν και οι Αθηναίοι φρόντισαν να δώσουν μεγαλύτερη αίγλη στις εορτές που γίνονταν στη Δήλο και ιδίως στην επιφανέστερη από όλες, τα Δήλια. Το χειμώνα του 426-425 π.Χ., σύμφωνα με κάποιο χρησμό, οι Αθηναίοι έκαναν πάλι καθαρμόν του νησιού: Όλοι οι τάφοι ανασκάφηκαν και τα οστά τους μεταφέρθηκαν και τάφηκαν στο γειτονικό νησί Ρήνεια. Οι Αθηναίοι, θέλοντας να αποξενώσουν τους κατοίκους της Δήλου από τα δικαιώματα που είχαν στην πατρίδα τους, τους απαγόρευσαν ακόμη και να πεθαίνουν ή να γεννούν στο νησί του Απόλλωνα: Οι ετοιμοθάνατοι και οι ετοιμόγεννες γυναίκες μεταφέρονταν εγκαίρως στη Ρήνεια. Με την πρόφαση κάποιας ιεροσυλίας των Δηλίων, τους έδιωξαν τελικά από το νησί τους, το 422 π.Χ. Στους Δήλιους έδωσε άσυλο ο Πέρσης σατράπης Φαρνάκης, στο Αδραμύτιο της Μικράς Ασίας και οι Αθηναίοι εγκαταστάθηκαν τότε στην ακατοίκητη νήσο. Το επόμενο έτος όμως, λόγω των συμφορών τους, που τις απέδωσαν στη θεία τιμωρία για τη σκληρότητα που έδειξαν στους Δήλιους, επέτρεψαν στους κατοίκους του νησιού να γυρίσουν, αν και στο μεταξύ ο ύπαρχος του Τισσαφέρνη Αρσάκης είχε σκοτώσει με δόλο τους καλύτερους από τους εξόριστους. Αλλά και μετά την επάνοδο των Δηλίων εξακολούθησε η αθηναϊκή κυριαρχία στο νησί. Το 418-417 π.Χ. πήγε στη Δήλο ως αρχηγός της αθηναϊκής θεωρίας ο Νικίας, που έκανε μεγάλες δαπάνες για τη μεγαλοπρέπεια της εορτής των Δηλίων. Η αθηναϊκή θεωρία παρουσιάστηκε να έρχεται πεζή από τη γειτονική Ρηνεία, γιατί τα δυο νησιά είχαν ζευχθεί με γέφυρα κατασκευασμένη από πλοία. Μετά το 404, οι Αθηναίοι έδωσαν αυτονομία στο νησί, κρατώντας πάντα τη διοίκηση του ιερού. Το 403-394 π.Χ., η Δήλος αποσπάσθηκε προσωρινά από την αθηναϊκή συμμαχία και το 345 ζήτησε επισήμως από τη Δελφική Αμφικτιονία να της αποδοθεί το ιερό, αλλά η αίτησή της, έπειτα από πανηγυρική δίκη, απορρίφθηκε και το νησί τους, μαζί με το ιερό, έμεινε υπό την κυριαρχία των Αθηναίων σε όλο το διάστημα της μακεδονικής κυριαρχίας και επί Μεγάλου Αλεξάνδρου. Το 315, όταν ο Αντίγονος κατέλαβε με τον ισχυρό στόλο του το Αιγαίο, φαίνεται πως οι Αθηναίοι έχασαν την κυριαρχία τους στο νησί και οι περισσότεροι Αθηναίοι που ήταν εγκατεστημένοι εκεί αναγκάστηκαν να γυρίσουν στην Αθήνα. Από τότε σημειώνεται μαρασμός τού άλλοτε ακμαίου και ένδοξου νησιού του Αιγαίου, και μόνο το 250 π.Χ., χάρη στην προστασία των Μακεδόνων βασιλέων, μπόρεσε η Δήλος να ξαναγίνει μεγάλο εμπορικό κέντρο. Ο πληθυσμός της αυξήθηκε και πολλοί ξένοι εγκαταστάθηκαν εκεί, χτίζοντας τα δικά τους ιερά, ενώ οι ιερείς του Απόλλωνα εξακολουθούσαν να συντηρούν με επιμέλεια το δικό τους ιερό και να φροντίζουν τα πολύτιμα αφιερώματα που έστελναν βασιλείς, στρατηγοί και πλούσιοι ιδιώτες. Έτσι, με τον καιρό η Δήλος έγινε ένα απέραντο μουσείο, όπου συγκεντρώθηκαν αναρίθμητα έργα τέχνης.Στους πολέμους μεταξύ Ρωμαίων και βασιλέων της Μακεδονίας, οι Δήλιοι διατήρησαν την πατροπαράδοτη ουδετερότητά τους. Υποδέχθηκαν τους αρχηγούς του ρωμαϊκού στόλου που πήγαν για να προσφέρουν αναθήματα στον Απόλλωνα και παραχώρησαν κάθε ευκολία στα ρωμαϊκά σκάφη. Παρ' όλα αυτά η Δήλος έχασε και πάλι την ανεξαρτησία της. Το 167 π.Χ., οι Αθηναίοι πέτυχαν να τους παραχωρηθεί ξανά η Δήλος, με απόφαση της ρωμαϊκής συγκλήτου, με το δικαίωμα μάλιστα να διωχθούν όλοι οι κάτοικοι, που κατέφυγαν αυτή τη φορά στην Αχαΐα. Τους αντικατέστησαν Αθηναίοι, Ρωμαίοι και κάτοικοι διαφόρων πόλεων της Ιταλίας. Κάθε εθνότητα είχε το δικό της θρησκευτικό σωματείο (Απολλωνιαστές, Ποσειδωνιαστές κ.λπ.) και η άφιξη και άλλων ξένων, ιδίως Αιγύπτιων, Σύρων, Φοινίκων, έδωσε στο νησί κοσμοπολίτικο χαρακτήρα.Η καταστροφή της Κορίνθου και της Καρχηδόνας, των δύο μεγάλων εμπορικών κέντρων, συνέβαλε στη νέα ακμή της Δήλου, που έγινε τότε το μεγαλύτερο εμπορικό κέντρο της Ανατολικής Μεσογείου. Αυτή η ακμή εξακολούθησε ώς το 88 π.Χ., οπότε οι Δήλιοι αποσπάστηκαν από τους Αθηναίους, που είχαν ταχθεί τότε με το βασιλιά του Πόντου Μιθριδάτη, ενώ οι Δήλιοι έμειναν πιστοί στους Ρωμαίους. Οι Αθηναίοι έστειλαν τότε στη Δήλο στρατό υπό το στρατηγό Απελλικώνα, για να καταπνίξει την ανταρσία και να αρπάξει τους θησαυρούς του ιερού. Όμως το εγχείρημα απέτυχε. Οι Δήλιοι έπεσαν επάνω στους κοιμώμενους στρατιώτες κι έσφαξαν κάπου 600, ενώ οι άλλοι 400 συνελήφθησαν αιχμάλωτοι με την εξάρτυσή τους και τις πολεμικές τους μηχανές.Το ίδιο έτος, όμως, ο στόλος του Μιθριδάτη για να εκδικηθεί τη φοβερή ήττα των Αθηναίων κυρίευσε το νησί, έσφαξε μέγα μέρος του πληθυσμού του και αφού φόρτωσε, με συνοδεία 2.000 στρατιωτών, σε πλοία τους θησαυρούς του ιερού, τους μετέφερε στην Αθήνα. Οι περιουσίες των εμπόρων διαμοιράστηκαν ανάμεσα στους στρατιώτες, τα σπίτια των πλουσίων λεηλατήθηκαν και οι γυναίκες και τα παιδιά πουλήθηκαν ως δούλοι. Επακολούθησε περίοδος ανασυγκρότησης, αλλά ο βασιλιάς του Πόντου Μιθριδάτης συμμάχησε με τους πειρατές, που, αφού επιχείρησαν επανειλημμένες επιδρομές, έγιναν κύριοι του νησιού το 66 π.Χ. και κυριολεκτικά το ρήμαξαν. Γρήγορα οι Ρωμαίοι ξαναπόκτησαν τη Δήλο και ο Γάιος Τριάριος, για μεγαλύτερη ασφάλεια, περιτείχισε την πόλη, που γι' αυτό περιορίστηκε σε στενότερα όρια. Το 58 π.Χ. η ρωμαϊκή σύγκλητος αναγνώρισε, με ψήφισμα, τον ιερό χαρακτήρα του νησιού και υποσχέθηκε να το ξαναφέρει στην παλιά του αίγλη. Ο αυτοκράτορας Αδριανός επιχείρησε να αναγεννήσει την ένδοξη γενέτειρα του Απόλλωνα και με τη βοήθειά του, καθώς και του διαδόχου του Αντωνίνου, τον 2ο αιώνα μ.Χ., οι Αθηναίοι επανέλαβαν τις εορτές και τα πανηγύρια, που φυσικά δεν είχαν πια καμιά σχέση με τις λαμπρές τελετές της παλιάς εποχής. Σιγά σιγά εξαφανίστηκαν και οι τελευταίοι αυτοί λάτρεις του Απόλλωνα και μαζί τους χάθηκε και το ενδιαφέρον των Αθηναίων για το ιερό νησί. Στο τέλος, μάλιστα, του 2ου αιώνα μ.Χ., όταν το πρόσφεραν για πούλημα, για καλλιέργεια, δεν ενδιαφέρθηκε κανείς για την αγορά του. Η Δήλος χρησιμοποιείτο πια αποκλειστικά ως κρησφύγετο των πειρατών της εποχής εκείνης. Πολλά από τα μνημεία της χρησιμοποιήθηκαν ως οικοδομικό υλικό για την ανέγερση δημόσιων και ιδιωτικών κτιρίων στα γύρω νησιά, ιδίως στη Μύκονο και την Τήνο.Πρώτος έκανε ανασκαφές στη Δήλο ο περιηγητής Πας Βαν Κρίνεν, το 1772, εποχή ρωσικής κατοχής των Κυκλάδων, και τα ευρήματα πήγαν στην Πετρούπολη και στο Βουκουρέστι. Πολλά γλυπτά και άλλα αρχαία ανακαλύπτονταν κατά καιρούς από αγρότες. Η πρώτη τακτική ανασκαφή έγινε το 1873, από τη Γαλλική Σχολή Αθηνών, και από τότε οι Γάλλοι αρχαιολόγοι εξακολούθησαν τις έρευνές τους. Από το λιμάνι ώς το τέμενος του Απόλλωνα βρέθηκε λεωφόρος που κατά μήκος της υπάρχει αγορά, με διάφορα κτίσματα και στοές. Το τέμενος έχει γύρω τείχη και στοές, ερείπια ναών, βωμών, βάθρων αγαλμάτων, εξεδρών κ.λπ. Ο ναός του Απόλλωνα που ανακαλύφθηκε ανάγεται στον 4ο αιώνα π.Χ., είναι δωρικός περίπτερος και στα αετώματά του υπήρχαν μεγάλα συμπλέγματα που παρίσταναν τον Βορέα να αρπάζει τη νύμφη Ωρείθυια και την Ηώ να αρπάζει τον Κέφαλο. Υπάρχουν και μικρότεροι ναοί του Απόλλωνα, ίσως και της Λητούς, και διάφορα οικοδομήματα, οι λεγόμενοι θησαυροί των Ανδρίων, Ναξίων, Λυδίων, Δηλίων κ.ά. Το τέμενος της Αρτέμιδος έχει μέσα δύο ναούς και λέγεται το ιερό των ταύρων, γιατί δύο κίονες που βρίσκονται μέσα έχουν κιονόκρανα με ζεύγος καθισμένων ταύρων. Το ιερό αυτό σχετίζεται με τον κεράτινον βωμόν, που μπροστά του στην εορτή των Δηλίων χόρευαν το χορό γέρανον. Οι κίονες με τους ταύρους βρίσκονταν στο δωμάτιο του βάθους, ενώ μπροστά στο τέμενος είχε τετράστυλη δωρική στοά μήκους 67 μέτρων, με τριπλά παράθυρα. Κοντά στο τέμενος υπήρχε και βωμός του Διός Πολιέως και της Αθηνάς Πολιάδος, μια στοά του Αντιγόνου που αποκλήθηκε στοά των κεράτων και άλλα κτίσματα. Τα κτίσματα αυτά περιλαμβάνουν ναόν του Ασκληπιού, λέσχες των εμπόρων και των θρησκευτικών σωματείων της πόλεως, παλαίστραν, γυμνάσιον, στάδιον, θέατρον, τέμενος των Αιγυπτίων και των Συρίων θεών και πολλά ιδιωτικά σπίτια. Στο δρόμο του θεάτρου, που οδηγεί στο όρος Κύνθος, υπάρχει το Σεράπειον ή Σαμοθράκειον, το σπήλαιον του Απόλλωνος (όπου υπήρχε και Μαντείο του Κυνθίου Απόλλωνος, που διατηρήθηκε ώς την εποχή του Ιουλιανού) και στην κορυφή του βουνού ένα ιερό της Αθηνάς και του Διός Κυνθίου.Τα κινητά ευρήματα, αγάλματα, ανάγλυφα, επιτύμβιες στήλες, αναθήματα, επιγραφές και αγγεία έχουν συγκεντρωθεί στο Μουσείο της Δήλου, ενώ μερικά εξαιρετικής σημασίας τεμάχια έχουν μεταφερθεί στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών.

Άρειος Πάγος

2007-11-20T13:12:00.001+02:00

Πετρώδης λόφος, δυτικά της Ακροπόλεως των Αθηνών. Έπαιξε σημαντικό ρόλο στη δημόσια και θρησκευτική ζωή της πόλης. Η ονομασία του προήλθε από τον Άρη, που δικάστηκε σ αυτό το βράχο (πάγον) την εποχή του Κέκροπα, για το φόνο του Αλιρροθίου, γιου του Ποσειδώνα, που είχε βιάσει την κόρη τού Άρη νύμφη Αλκίππη, την ώρα που μετέφερε νερό από μια πηγή πλάι στον Ιλισσό. Ο Άρης είχε τότε αθωωθεί. Άλλη εκδοχή είναι πως ο λόφος είχε στρατηγική σημασία για την άμυνα των Αθηνών, και τον αφιέρωσαν στον Άρη οι Αμαζόνες, όταν κατέλαβαν το βράχο για να πολεμήσουν εναντίον του Θησέα και των Αθηναίων. Στους Περσικούς πολέμους, οι Αθηναίοι που ήταν στην Ακρόπολη εβάλλοντο από τους Πέρσες που βρίσκονταν στον Άρειο Πάγο. Οι Αθηναίοι είχαν θάψει τον Οιδίποδα στον Άρειο Πάγο, για να εξασφαλίσουν την τοποθεσία από επίθεση των Θηβαίων συμπατριωτών του, και αργότερα τον μετέφεραν στον αμυντικά σπουδαιότερο Ίππιο Κολωνό. Στο λόφο συνεδρίαζε η Βουλή που ιδρύθηκε μετά την κατάλυση της βασιλείας και που αντιπροσώπευε την παλιά ολιγαρχία. Ο Δράκων αφαίρεσε τη διοικητική και μέρος της δικαστικής εξουσίας από το σώμα αυτό, δημιουργώντας τους Εφέτες και τη Βουλή των 400. Από τότε ο Άρειος Πάγος έγινε φύλακας και υπερασπιστής των νόμων, ασκώντας έλεγχο στις διάφορες αρχές για τη σωστή εφαρμογή τους. Οι Αρεοπαγίτες εκλέγονταν από τους πολίτες. Την εποχή του Σόλωνα, η εξουσία του ενισχύθηκε και απέκτησε δικαστικές αρμοδιότητες. Δίκαζε τις περιπτώσεις φόνου, εμπρησμού και κατάλυσης του πολιτεύματος (δήμου καταλύσεως). Τιμωρούσε τους ανέργους και ερευνούσε πού πορίζεται κάθε πολίτης τα προς το ζην. Ως δικαστικό σώμα, τον θεωρούσαν ιερό και απαραβίαστο. Στους Περσικούς πολέμους, ανέλαβε ολόκληρη τη διοικητική και δικαστική εξουσία. Το 462 π.Χ., όμως, κατά πρόταση του ρήτορα Εφιάλτη, οι επί πλέον εξουσίες αφαιρέθηκαν από τον Άρειο Πάγο και περιήλθαν στην Ηλιαία, στη Βουλή και στην Εκκλησία του Δήμου. Την εποχή του Περικλή περιορίστηκαν και τα δικαστικά καθήκοντα του Αρείου Πάγου στις δίκες για τραύμα και φόνο εκ προμελέτης, θανατηφόρο φαρμακεία και εμπρησμό, ενώ από τα διοικητικά κράτησε μόνο την εποπτεία των ιερών και της λατρείας. Τα μέλη του προέρχονταν από όσους χρημάτισαν μεταξύ των 9 αρχόντων, που, αφού υποβάλλονταν σε κάποια τυπική δοκιμασία, γίνονταν ισόβια μέλη του Αρείου Πάγου. Στις φονικές υποθέσεις, ο Άρειος Πάγος συνεδρίαζε στην ύπαιθρο, για να μη βρίσκεται ο εναγής φονεύς κάτω από την ίδια στέγη με τους δικαστές. Στις άλλες περιπτώσεις, συνεδρίαζε στην βασίλειον στοάν. Ο κατήγορος καθόταν στον λίθον αναιδείας (πέτρα της αδιαλλαξίας) και ο κατηγορούμενος στον λίθον ύβρεως (πέτρα του εγκλήματος). Οι διάδικοι ορκίζονταν και έφερναν αποδείξεις και επιχειρήματα, και εξετάζονταν μάρτυρες. Οι διάδικοι δευτερολογούσαν, και ο κατηγορούμενος μπορούσε να δηλώσει πως θα έφευγε από την Αττική, οπότε η δίκη τέλειωνε αμέσως. Όσοι αθωώνονταν, θυσίαζαν στις Σεμνές Θεές. Επί ισοψηφίας, επικρατούσε η ψήφος της Αθηνάς, δηλαδή αθωωνόταν ο κατηγορούμενος. Εκτός από την εποπτεία των ιερών, ο Άρειος Πάγος είχε ως διοικητικό έργο την προστασία των ιερών ελαιών και τη διεξαγωγή ανακρίσεων σε σπουδαίες περιπτώσεις, για την αποστολή των συμπερασμάτων στην Εκκλησία του Δήμου. Επί Δημητρίου Φαληρέως, ο Άρειος Πάγος έγινε παντοδύναμος και οι Ρωμαίοι τον ενίσχυσαν εσκεμμένα, με αποτέλεσμα να αχρηστευθεί η Εκκλησία του Δήμου. Την ίδια εποχή, η δικαστική εξουσία του Αρείου Πάγου περιέλαβε και την κιβδηλεία, νοθεία, κακή χρήση μέτρων και σταθμών, αδικήματα ηθών, εισαγωγή καινών δαιμονίων κ.λπ. Γι αυτό ο Απόστολος Παύλος ήρθε στον Άρειο Πάγο να αναπτύξει τη διδασκαλία του, που είχε χαρακτηριστεί από πολλούς επικίνδυνη για ολόκληρη την πόλη.

Ακρόπολη (Αθηνών)

2007-11-20T12:45:00.000+02:00

Ο λόφος της Ακρόπολης βρίσκεται στο νότιο μέρος της πόλης των Αθηνών και αποτελεί γεωλογική συνέχεια μιας άλλοτε πιθανότατα συμπαγούς αλλά τώρα διακεκομμένης λοφοσειράς, που χωρίζεται στα Τουρκοβούνια (Άγχεσμος), στο ανατολικό τμήμα των Αθηνών, στον Λυκαβηττό και στην Ακρόπολη. Ο λόφος της Ακρόπολης είχε απόλυτο ύψος 156 μέτρα, σχετικό 60-80 μέτρα (πάνω από την πεδιάδα), μέγιστο μήκος σχεδόν 300 μέτρα και μέγιστο πλάτος περίπου 150 μέτρα. Η επιφάνειά του είναι αρκετά επίπεδη και κλίνει από τα ανατολικά προς τα δυτικά, παρουσιάζοντας από την πλευρά αυτή αρκετά ομαλή άνοδο, ενώ όλες οι άλλες είναι απόκρημνες. Στις πλευρές του λόφου υπάρχουν ακόμη και σήμερα δύο πηγές νερού, η Κλεψύδρα, προς βορράν της ανόδου, και μια άλλη στο σπήλαιο του Ασκληπιείου. Έτσι, ο βράχος είχε όλα τα προσόντα για να γίνει φρούριο και ιερό, τόπος κατοικίας και βωμός της τέχνης. Λουσμένος από το φως του ήλιου, στεγασμένος από το γαλανό ουρανό, παρουσιάζει μια αφάνταστη ποικιλία από χρώματα και ιριδισμούς, που αναδεικνύουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τον επιβλητικό Παρθενώνα και τα άλλα μνημεία της αρχαίας ελληνικής τέχνης.Η ιστορία του βράχου ακολουθεί τις φάσεις της πολιτικής και κοινωνικής ιστορίας των Αθηνών. Την εποχή της πρωτόγονης μοναρχίας, από το 16ο ώς τον 9ο αιώνα π.Χ., αποτελεί την ίδια την πόλη (ή πτόλη), την έδρα της βασιλικής πολιτείας, όπου κατοικούν, προστατευμένοι από τα κυκλώπεια τείχη, ο ιερεύς-βασιλεύς και οι αρχηγοί των μεγάλων οικογενειών του πατριαρχικού κράτους, ενώ ο λαός συνωστίζεται στις κάτω συνοικίες. Τον καιρό της πρώτης αριστοκρατικής δημοκρατίας και των τυράννων, από τον 9ο αιώνα ώς το τέλος του 6ου, αρχίζει να απομονώνεται από την ενεργό ζωή, που συγκεντρώνεται όλο και περισσότερο στην πόλη ή το άστυ. Τότε παίρνει την ονομασία της Ακρόπολης (την προηγούμενη ονομασία του βράχου δεν την ξέρουμε). Δεν είναι πια παρά ένα φρούριο της πόλης, καταφύγιο των ευγενών και των τυράννων και ταυτόχρονα ιερό των εθνικών θεών. Η έδρα της κυβέρνησης έχει πια μεταφερθεί στην κάτω πόλη. Μετά το 507, επί δευτέρας δημοκρατίας, η Ακρόπολη παύει να είναι και φρούριο: Ανήκει στο εξής αποκλειστικά στη λατρεία της Αθηνάς Πολιάδος, προστάτιδας της πόλης. Εκεί βρίσκονται οι ναοί και οι θησαυροί της. Από τότε δεν μετέχει πια παρά μόνο στη θρησκευτική ζωή των Αθηνών, δεν είναι παρά τόπος θυσιών και εορτών. Στον ιερό περίβολό της μόνο οι ιερείς έχουν δικαίωμα να κατοικούν μόνιμα. Είναι ένας πνευματικός Όλυμπος.

Μυκήνες

2007-11-19T22:35:00.003+02:00

Πόλη της βορειοανατολικής πλευράς της κοιλάδας του Άργους, που χρονολογείται ίσως από τους πρωτοελληνικούς χρόνους, και που έγινε, στα τέλη της 2ης χιλιετίας π.Χ., ένα από τα κυριότερα κέντρα του αιγιακού κόσμου. Ο Όμηρος την περιγράφει ως «χρυσή» πόλη με «πλατιούς δρόμους». Ίσως να ήταν αρχικά κρητικός οικισμός. Πάντως, είχε τόσο πολύ επηρεαστεί από την επικοινωνία με την Κρήτη ώστε υιοθέτησε μια τροποποιημένη μορφή του μινωικού πολιτισμού, που είχε λάβει το όνομα του μυκηναϊκού πολιτισμού και που απλώθηκε σε πολλά μέρη της

Ελλάδας. Ανάμεσα στα κύρια χαρακτηριστικά αυτού του
πολιτισμού είναι τα τείχη της πόλης, που χτίστηκαν από μεγάλες

ανώμαλα πελεκημένες πέτρες (γνωστά ως Κυκλώπεια τείχη),

και οι μεγάλοι τάφοι, σε σχήμα κυψελών, που ο μεγαλύτερος έχει 15 μ. ύψος, και που ανακαλύφθηκαν στις Μυκήνες και σε άλλα μέρη. Οι Μυκήνες, σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ιδρύθηκαν από τον Περσέα και σχετίζονται με την ιστορία του Αγαμέμνονα ,γιου του Ατρέα και της Αερόπης ,κόρη του Κατρέα, γιου του Μίνωα και αδελφή τού Αλθαιμένη, της Κλυμένης και της Απημοσύνης. Η Αερόπη, που μαζί με την Κλυμένη είχε πωληθεί ως δούλη στο Ναύπλιο, παντρεύτηκε τον Ατρέα βασιλιά των Μυκηνών, από τον οποίο απέκτησε τον Αγαμέμνονα και τον Μενέλαο...

Στην Ιλιάδα, ο Αγαμέμνονας, βασιλιάς των Μυκηνών, παρουσιάζεται ως ο πιο ισχυρός από τους Έλληνες κυβερνήτες και είχε κάποιο είδος κυριαρχίας επάνω στους άλλους Αχαιούς ηγέτες. Η Τίρυνθα, που βρισκόταν λίγα χιλιόμετρα πιο μακριά, έμοιαζε με τις Μυκήνες, με τα ογκώδη τείχη της. Μπορεί να υπήρξε η παλαιότερη πόλη, που

εκτοπίστηκε από την αύξουσα σημασία των Μυκηνών. Και οι δύο πόλεις έχασαν τη σπουδαιότητά τους μετά την κατάκτησή τους από τους Δωριείς. Οι Μυκήνες έστειλαν ένα εφεδρικό σώμα στις Πλαταιές, αλλά καταστράφηκαν από το Άργος στα 468 π.Χ. Υπάρχουν ακόμη εντυπωσιακά ερείπια από τα τείχη και την ακρόπολη των Μυκηνών. Πέρα από την κύρια πύλη, μέσα από αυτά τα τείχη, υπάρχει η περίφημη Πύλη των Λεόντων, μια τριγωνική πλάκα από ασβεστόπετρα, πάνω στην όποια είναι σκαλισμένες δύο λέαινες, η μία απέναντι στην άλλη, από τα δύο μέρη μιας κολόνας, με τα μπροστινά πόδια τους πάνω σε ένα ανασηκωμένο βάθρο. Μέσα στην ακρόπολη, ο Σλίμαν ανακάλυψε, το 1876, αρκετούς τάφους, που περιείχαν μεγάλες ποσότητες από κοσμήματα, χρυσές μάσκες και άλλα αντικείμενα, πλάι σε ανθρώπινα λείψανα, και από αυτό συμπεραίνεται με σαφήνεια πως αυτοί ήταν οι τάφοι της βασιλικής οικογένειας των Μυκηνών. Υπήρχε η εκδοχή πως αυτοί ήταν οι τάφοι που είχαν δείξει στον Παυσανία ως τάφους του Ατρέα, του Αγαμέμνονα και των συντρόφων του, αλλά αυτή η άποψη δεν είναι πλέον παραδεκτή. Οι τάφοι σε σχήμα κυψέλης βρίσκονται σε άλλο μέρος της πόλης, κάτω από την ακρόπολη. Η νεοτέρα Μυκηναϊκή Περίοδος (1400-1100 π.Χ.) ήταν εποχή μεγάλης ευημερίας για την Πελοπόννησο. Μετά την καταστροφή της Κνωσού, οι Μυκήνες έγιναν η κυρίαρχη δύναμη του Αιγαίου. Ο στόλος τους φαίνεται ότι είχε υπό τον έλεγχό του όλες τις κοντινές θάλασσες, και έκαναν αποικίες σε Κυκλάδες, Κρήτη, Κύπρο, Δωδεκάνησα, βόρεια Ελλάδα και Μακεδονία, δυτική Μικρά Ασία, Σικελία και μερικά μέρη της Ιταλίας. Στις αγορές της Αιγύπτου, της Συρίας και της Παλαιστίνης βρίσκονται περισσότερα μυκηναϊκά παρά μινωικά εμπορεύματα. Επιδρομείς από τις Μυκήνες ρήμαξαν τις ακτές της Αιγύπτου, και σε μια ημερομηνία που σύμφωνα με την παράδοση πρέπει να ήταν το 1180, αλλά από μερικούς αρχαιολόγους υπολογίζεται πως ήταν το 1250 π.Χ., ο Αγαμέμνονας και οι σύντροφοί του λεηλάτησαν τη μεγάλη πόλη της Τροίας. Οι Μυκήνες κάηκαν και καταστράφηκαν ίσως από Δωριείς εισβολείς γύρω στα 1100 π.Χ., αλλά η εξωτερική πόλη δεν ερημώθηκε, αφού βρέθηκαν τάφοι της πρωτογεωμετρικής και γεωμετρικής περιόδου. Είναι φανερό ότι οι Μυκήνες εξακολούθησαν να υπάρχουν ως μια μικρή πόλη-κράτος και ότι τα τείχη δεν είχαν γκρεμιστεί. Στις αρχές του 6ου αιώνα π.Χ. χτίστηκε ένας ναός, που από αυτόν σώζεται ένα ωραίο ανάγλυφο. Το 480, οι Μυκήνες έστειλαν 400 άντρες για να πολεμήσουν εναντίον των Περσών στις Θερμοπύλες, και οι άντρες τους βρέθηκαν και στις Πλαταιές το 479. Το 470 ωστόσο, η επιθετική γειτονική της πόλη, το Άργος, που είχε μείνει ουδέτερη στον Περσικό πόλεμο, πήρε μια ποταπή εκδίκηση, πολιορκώντας και καταστρέφοντας το 468 τις Μυκήνες. Στους ελληνιστικούς χρόνους, οι Μυκήνες ξαναζωντάνεψαν, και χτίστηκε ένας νέος ναός στο επάνω μέρος της ακρόπολης. Το 235 π.Χ., ο τύραννος του Άργους Αρίστιππος σκοτώθηκε εκεί και τα τείχη της πόλης επισκευάστηκαν. Ο Νάβις, ο τύραννος της Σπάρτης, πήρε μαζί του μερικούς από τους νέους των Μυκηνών γύρω στο 195 π.Χ.· μια επιγραφή του 194 π.Χ. αναφέρεται στην κράτησή τους. Έχουν βρεθεί μερικά ρωμαϊκά αντικείμενα, αλλά όταν ο Παυσανίας επισκέφθηκε το μέρος, το 160 μ.Χ., δεν βρήκε εκεί παρά μόνο ερείπια .

Ιερό Απόλλωνα Υλάτη (Λεμεσός - Κύπρος)

2007-11-19T21:25:00.000+02:00

Το Ιερό του Απόλλωνα Υλάτη είναι γνωστό στις ιστορικές πηγές που αναφέρονται στην Κύπρο σαν ένα από τα σημαντικότερα Ιερά της νήσου. Ο Στράβων αναφέρει μάλιστα ένα ακρωτήρι μετά το Κούριον* στα δυτικά από το οποίο έριχναν αυτούς οι οποίοι άγγιζαν τον Ιερό βωμό του Απόλλωνα. Πλήθος επιγραφικών μαρτυριών που αποκαλύφθηκαν στον ίδιο τον χώρο και την πόλη επιβεβαίωσαν τις ιστορικές πηγές.
Το Ιερό του Απόλλωνα Υλάτη βρίσκεται περίπου 2,5 χμ δυτικά από το χώρο της αρχαίας πόλης του Κουρίου, κατά μήκος του παλαιού δρόμου Λεμεσού-Πάφου. Ήταν ένα από τα κυριότερα θρησκευτικά κέντρα της αρχαίας Κύπρου, και εκεί λατρευόταν ο Απόλλωνας με την ιδιότητα του θεού των δασών (Υλάτης).

Η λατρεία του Απόλλωνα στο χώρο αυτό άρχισε ήδη από τον

8ο αιώνα π.χ. Ο χώρος υπέστη πολλές επεκτάσεις και μετατροπές σε διαφορετικές περιόδους.
Το ιερό περικλείεται από περίβολο και η είσοδος κατά την αρχαιότητα γινόταν είτε από την Πύλη του Κουρίου είτε από την Πύλη της Πάφου. Οι επισκέπτες ακολουθούσαν την Ιερά Οδό, με κατεύθυνση από Νότο προς Βορρά, και οδηγούνταν

στο ναό του Απόλλωνα. Ο ναός έχει δύο φάσεις: η αρχαιότερη χρονολογείται στα τέλη της κλασικής ή στις αρχές της ελληνιστικής περιόδου και η δεύτερη φάση στον 1ο αι. μ.χ. Τότε ο ναός ανοικοδομείται με διαφορετική μορφή. Τμήμα της φάσης αυτής έχει αναστηλωθεί. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του ναού του Απόλλωνα Υλάτη είναι τα σφηνοειδή του κιονόκρανα.

Η καταστροφή του ναού τοποθετείται στα τέλη του 4ου αι. μ.χ.
Στα αρχαϊκά χρόνια το ιερό ήταν υπαίθριο, με περίβολο και βωμό.

Ο χώρος του αρχαϊκού ιερού άλλαξε εν μέρει κατά τη ρωμαϊκή περίοδο.

Εκεί βρέθηκαν τα κατάλοιπα ενός κυκλικού μνημείου με λιθόστρωτο δάπεδο, το οποίο ενδέχεται να χρησιμοποιείτο για πομπές ή χορούς γύρω από κήπο ιερών δέντρων.Στο νοτιοανατολικό τμήμα του ιερού βρίσκεται η παλαίστρα: μια κεντρική αυλή που περιβάλλεται από κιονοστοιχίες, η οποία αποτελούσε το χώρο όπου γυμνάζονταν οι αθλητές. Στο χώρο του ιερού υπάρχουν επίσης ρωμαϊκά λουτρά. Τόσο τα λουτρά όσο και η παλαίστρα βρίσκονται έξω από το κυρίως ιερό.

* Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Κύπρου και, σύμφωνα με τα γραφόμενα του Ηροδότου, ιδρύθηκε από Αχαιούς που ήρθαν από το Άργος της Πελοποννήσου. Τα αρχαιολογικά ευρήματα από το γειτονικό λόφο της Παμπούλας τοποθετούν την έλευση των Αχαιών στο χώρο μέσα στο 13ο και κατά το 12ο αι. π.Χ.Τα αρχαιότερα κατάλοιπα κατοίκησης στην ευρύτερη περιοχή του Κουρίου χρονολογούνται από τη νεολιθική περίοδο (4500-3900 π.Χ.). Πάνω στον ίδιο το λόφο του Κουρίου υπάρχουν κατάλοιπα που χρονολογούνται από το τέλος της κλασικής περιόδου, περισσότερο της ελληνιστικής (325-50 π.Χ.) και κυρίως της ρωμαϊκής (50-330 μ.Χ.) και παλαιοχριστιανικής εποχής (330-τέλη 7ου μ.Χ.).

Οι τάφοι των βασιλέων (Πάφος-Κύπρος)

2007-11-18T23:12:00.000+02:00

Η νεκρόπολη της Νέας Πάφου βρίσκεται στο βόρειο και ανατολικό τμήμα της πόλης, ακριβώς έξω από τις οχυρώσεις. Το βόρειο τμήμα αυτής της τεράστιας νεκρόπολης είναι γνωστό ως οι «Τάφοι των Βασιλέων» και καλύπτει μια έκταση 1.2 τ.χλμ. περίπου. Το όνομά τους οφείλεται στη μεγαλοπρέπεια των ταφικών μνημείων και την αρχαιοπρέπεια που εκπνέει ο δωρικός ρυθμός που εμφανίζεται σε μερικά από αυτά. Οι Τάφοι των Βασιλέων φαίνεται ότι αποτελούσαν χώρο ταφής των μελών της πολιτικής και διοικητικής ελίτ της πρωτεύουσας της Κύπρου υπό το κράτος των Πτολεμαίων.
Το νεκροταφείο ήταν σε χρήση από την ελληνιστική μέχρι τη
ρωμαϊκή εποχή (2ος π.Χ. αι.-2ος αι. μ.Χ.). Οι τάφοι χρησιμοποιήθηκαν και από τους πρώτους χριστιανούς, ενώ μερικοί από αυτούς, αφού τροποποιήθηκαν κατάλληλα, χρησιμοποιήθηκαν και κατά το Μεσαίωνα από τρωγλοδύτες. Παράλληλα ο χώρος αποτελούσε ένα διαχρονικό λατομείο.Οι Τάφοι των Βασιλέων συλήθηκαν τουλάχιστον από το 19ο αιώνα. Ανασκαφές άρχισαν κατά την περίοδο 1915-16, συνεχίστηκαν με διακοπές από το 1937 μέχρι το 1951, ενώ από το 1977 άρχισε η συστηματική ανασκαφική έρευνα της νεκροπόλεως, μέχρι το 1990
Στο χώρο υπάρχουν τάφοι διαφόρων τύπων: απλοί λακκοειδείς σκαμμένοι στο βράχο, θαλαμοειδείς που αποτελούνται από το δρόμο και από έναν ή δύο ταφικούς θαλάμους που περιέχουν νεκρικές θήκες και, τέλος, τάφοι με περίστυλο αίθριο. Αυτοί είναι και οι πιο εντυπωσιακοί. Αποτελούνται από μια μεγάλη υπόγεια υπαίθρια αυλή ορθογώνιου σχήματος, λαξευμένη στο φυσικό βράχο. Οι στοές που περιβάλλουν την αυλή υποβαστάζονται από ασβεστολιθικούς κίονες δωρικού ρυθμού. Οι νεκρικοί θάλαμοι και οι νεκρικές θήκες είναι λαξευμένοι στις
πλευρές των στοών. Υπάρχουν πολλά στοιχεία που οδηγούν στο συμπέρασμα ότι οι τάφοι αυτοί έφεραν τοιχογραφίες, κατά το πρότυπο των αντίστοιχων τάφων της Μακεδονίας, τόπου καταγωγής των Πτολεμαίων. Τα πλησιέστερα ταφικά παράλληλα τα συναντούμε στην επίσης πτολεμαϊκή νεκρόπολη του Μουσταφά Πασιά στην Αλεξάνδρεια. Τα αρχικτεκτονικά στοιχεία και στα δύο κοιμητήρια είναι ελληνικά και προέρχονται από το πρότυπο της ελληνιστικής οικίας, ενώ η ναόσχημη πρόσοψη του τάφου αρ. 8 παραπέμπει στους γνωστούς μακεδονικούς τάφους της Βεργίνας στη Μακεδονία.

Δελφοί

2007-11-18T22:27:00.001+02:00

Πόλη της Φωκίδας, που έγινε περίφημη για το Μαντείο της. Η αίγλη και η επιρροή του Μαντείου αυτού στον ελληνικό κόσμο υπήρξε σημαντικότερη από όλων των άλλων μαντείων. Έλεγαν πως ο τόπος του Μαντείου ανακαλύφτηκε από κατσίκες που έβοσκαν εκεί, και όταν πλησίαζαν κάποιο άνοιγμα της γης που υπήρχε στην περιοχή, πάθαιναν αλλόκοτους σπασμούς και έβγαζαν παράξενες φωνές. Ο βοσκός τους, κάποιος Κορήτας, πλησίασε το άνοιγμα και άρχισε και εκείνος, υπό την επίδραση των ατμών και αναθυμιάσεων που ανέβαιναν από μέσα, να βγάζει φωνές και να προλέγει πράγματα που αργότερα επαληθεύτηκαν. Τότε, οι κάτοικοι νόμισαν πως το άνοιγμα αυτό ήταν Μαντείο των χθόνιων πνευμάτων. Η τοποθεσία εκείνη ήταν γνωστή με το όνομα Πυθώ, και το πρώτο Μαντείο που ιδρύθηκε εκεί ανήκε στη Γαία (ή Χθόνα, ή Θέμιδα) και στο σύζυγό της Ποσειδώνα. Κοντά στην Κασταλία, όπου στους προμυκηναϊκούς χρόνους είχαν κατοικήσει άνθρωποι, οι χρησμοί δίνονταν με εγκοίμηση, δηλαδή συνέντευξη του θεού του Μαντείου με αποκοιμισμένο τον επισκέπτη, που ρωτούσε, ενώ ο θεός απαντούσε. Τους χρησμούς αυτούς με βάση τα όνειρα τους έδινε αρχικά η προφήτις Δαφνίς, μία από τις νύμφες που εκπροσωπούσαν τη Γη. Έπειτα, η Γη παραχώρησε το μερίδιό της στην κόρη της Θέμιδα, και από αυτήν πήρε ο Απόλλων το Μαντείο δώρο. Όσο για το σύζυγο της Γης Ποσειδώνα, πήρε για αποζημίωση την Καλαύρεια που ανήκε στον Απόλλωνα, και διατήρησε και στους Δελφούς δικό του ιερό βωμό, το Ποσειδώνιον. Ο ομηρικός ύμνος προς τον Πύθιο Απόλλωνα (7ος αιώνας π.Χ.) δεν μιλάει καθόλου για τους χθόνιους θεούς, αλλά περιγράφει το χώρο ως έρημο και πετρώδη, με μια ωραία κρήνη και μια τεράστια δράκαινα που τη φρουρούσε, προξενώντας φοβερές ζημίες στους ανθρώπους και τα κοπάδια. Άλλοι συγγραφείς μιλούν για δράκοντα, που ονομάστηκε Πύθων, από την πανάρχαια ονομασία Πυθώ. Τη φωλιά του, ο Πύθων την είχε κοντά στην πηγή Κασταλία, στη μυστηριώδη χαράδρα που χωρίζει τις Φαιδριάδες πέτρες. Ο Απόλλων τόξευσε τον δράκοντα, και εκείνος κυλίστηκε στο δάσος, σφυρίζοντας τρομακτικά από τους φοβερούς πόνους, ώσπου ξεψύχησε. Το σώμα του αποσυντέθηκε και από το ρήμα πύθεσθαι (σαπίζω) ονομάστηκαν ο τόπος Πυθών, ο δράκος Πύθων, ο Απόλλωνας Πύθιος, η προφήτις του Πυθία, και οι πανελλήνιοι αγώνες που γίνονταν εκεί σε ανάμνηση του φόνου του δράκοντα, κάθε τέσσερα χρόνια, Πύθια. Το όνομα Δελφοί φαίνεται νεότερο (δωρικά Δαλφοί, βοιωτικά Βελφοί). Αρχικά, είχε χτιστεί κοντά στην Κασταλία απλός βωμός ή ιερό, και μόνο αργότερα κατασκευάστηκε ο ναός του Απόλλωνα, τη φορά αυτή πλάι στην Κασσοτίδα πηγή, που τα νερά της έρρεαν κάτω από το ναό. Κατά τον ομηρικό ύμνο προς τον Απόλλωνα, δύο μυθικοί τεχνίτες, ο Τροφώνιος και ο Αγαμήδης, γιοι του Εργίνου, έχτισαν την πέτρινη βάση των τοίχων, το κρηπίδωμα, και έπειτα πολλές γενεές ανθρώπων οικοδόμησαν το υπόλοιπο ιερό από πελεκητές πέτρες. Όταν, μετά το τέλος της δουλειάς τους, οι δύο πρώτοι οικοδόμοι ζήτησαν από το θεό την αμοιβή της εργασίας τους, ο Απόλλων τους υποσχέθηκε πως θα τους τη δώσει την έβδομη ημέρα, συνιστώντας τους στο μεταξύ να τρώνε και να πίνουν όσο θέλουν. Την έβδομη ημέρα, όμως, δεν ξύπνησαν από τον ύπνο τους: Ο θεός τούς είχε χαρίσει τον πιο μακάριο θάνατο. Άλλη δελφική παράδοση λέει πως ο παλαιότερος ναός του θεού ήταν μια καλύβα από κλαδιά δάφνης των Τεμπών, γι' αυτό και οι χρησμοί δίνονταν από την ιερή δάφνη του Απόλλωνα. Κατόπιν κατασκευάστηκε άλλος ναός από κερί μελισσών και φτερά πουλιών. Ο τρίτος ήταν χάλκινος, και μόνο τον τέταρτο έφτιαξαν ο Τροφώνιος και ο Αγαμήδης. Αυτός ο τελευταίος κάηκε το 548 π.Χ. και ανοικοδομήθηκε από τους φυγάδες Αλκμαιωνίδες. Επειδή χρειαζόταν ιερείς για το ναό του ο Απόλλων, βλέποντας ένα πλοίο με Κρήτες ευγενείς από την Κνωσό, που πήγαιναν στην Πύλο για εμπορικές υποθέσεις τους, πήδησε στη θάλασσα, μεταμορφωμένος σε τεράστιο δελφίνι, και κατηύθυνε το πλοίο στον Κορινθιακό κόλπο, όπου ο Ζέφυρος το οδήγησε στο λιμάνι της Κρίσσας. Ο Απόλλων αποκαλύφθηκε τότε στους Κρητικούς, λέγοντάς τους πως δεν θα γύριζαν πια στην πατρίδα τους και στις οικογένειές τους, αλλά θα κατοικούσαν εκεί, σε πλούσιο ναό, όπου θα μάθαιναν τις βουλές των αθανάτων και θα τις ανακοίνωναν στους άλλους ανθρώπους. Τους έδωσε τη διαταγή να λύσουν τα πανιά, να σύρουν το πλοίο στην ξηρά, να ιδρύσουν εκεί βωμό προς τιμήν του, και αφού γευματίσουν, να τον ακολουθήσουν ψάλλοντας παιάνα, ώσπου να φτάσουν στο χώρο του ναού. Εκείνοι συμμορφώθηκαν, και αφού γευμάτισαν, ξεκίνησαν, με επικεφαλής τον Απόλλωνα, που έπαιζε φόρμιγγα, ενώ αυτοί χόρευαν και τραγουδούσαν κρητικόν παιάνα. Αφού ανέβηκαν στον Παρνασσό, ο θεός τούς έδειξε το ιερό και το ναό όπου έμελλε να εγκατασταθούν. Ο αρχηγός των Κρητικών, βλέποντας πως η γύρω χώρα ήταν ξερή και άγονη, ρώτησε πώς θα ζήσουν. Ο Απόλλων απάντησε πως δεν έχουν παρά να σφάζουν τα αιγοπρόβατα, που θα έφερναν εκεί καθημερινά άνθρωποι κάθε φυλής. Οι Κρητικοί αυτοί έγιναν οι πρώτοι οργεώνες (ιερείς) του Μαντείου. Από τότε άρχισε η λειτουργία του ναού και του Μαντείου των Δελφών. Έλεγαν πως ο θεός κατοικούσε μέσα σε μια δάφνη (το ιερό του φυτό) και προφήτευε τα μελλοντικά με το θρόισμα των φύλλων της. Έλεγαν επίσης πως τη μαντική τέχνη είχαν διδάξει στο θεό τρεις φτερωτές αδελφές του Παρνασσού, οι Θρίες, την εποχή που ο Απόλλων έβοσκε εκεί τα βόδια (βλέπε: Απόλλων). Οι Θρίες είχαν κληρομαντείον παλαιότερα σ εκείνη την περιοχή, και δεν αποκλείεται να ήταν τέτοιο το πρώτο Μαντείο των Δελφών, δηλαδή να χρησιμοποιούσε την κλήρωση (ρίψη κλήρων σε ένα δοχείο και τράβηγμα ενός κλήρου, που το χρώμα και το σχήμα του να είχαν ιδιαίτερη σημασία).Στους Δελφούς είχαν λοιπόν λειτουργήσει τρία κατά σειρά μαντεία, το χθόνιο με την εγκοίμηση, το κληρομαντείο και τελικά το απολλώνιο, με τη δάφνη. Όμως, από τότε που μπήκε στους Δελφούς και η λατρεία του Διονύσου, που έφερνε τους οπαδούς του θεού σε έκσταση και μανία, ο δελφικός θεός έδινε τους χρησμούς του με την Πυθία, που έπεφτε και εκείνη σε έκσταση με την επίδραση των ατμών και αναθυμιάσεων που έρχονταν από το άνοιγμα, στα άδυτα του Μαντείου. Επάνω από το χάσμα, βρισκόταν ένας ψηλός επίχρυσος τρίποδας, όπου καθόταν η Πυθία. Τον παλιό καιρό, η Πυθία ήταν παρθένα και νέα, αλλά επειδή ο Θεσσαλός Εχεκράτης ερωτεύτηκε, απήγαγε και διέφθειρε μια ωραία Πυθία, διάλεγαν για το ρόλο αυτό μια γυναίκα άνω των πενήντα ετών, παρθένα πάντα, που όμως ντυνόταν και έβαζε κοσμήματα σαν νεαρή κόρη. Κατά την παράδοση, πρώτη Πυθία υπήρξε η Φημονόη.Αρχικά οι χρησμοί δίνονταν μια φορά το χρόνο, στα γενέθλια του Απόλλωνα (εβδόμη του δελφικού μήνα Βυσίου, δηλ. Φεβρουαρίου), αργότερα όμως το Μαντείο λειτουργούσε μια φορά το μήνα, εκτός από τους τρεις χειμωνιάτικους μήνες, γιατί τότε πίστευαν πως ο θεός ταξίδευε στη χώρα των Υπερβορείων. Την εποχή της ακμής του Μαντείου, έρχονταν να το συμβουλευτούν όχι μόνο ιδιώτες, αλλά και βασιλείς και ηγεμόνες, Έλληνες και ξένοι. Πολλοί πρόσφεραν πλούσια δώρα, και υπήρχαν δύο ή και τρεις Πυθίες, για να προφταίνουν τους επισκέπτες. Η Πυθία, αφού έκανε τους απαραίτητους καθαρμούς και νηστείες, θυμίαζε με φύλλα δάφνης, έμπαινε στο άδυτο στεφανωμένη με δάφνη, με χρυσά κοσμήματα στο κεφάλι και μακρύ ιμάτιο, έπινε νερό από την Κασσοτίδα πηγή, που έρρεε κάτω από το άδυτον, μασούσε φύλλα δάφνης, και πιάνοντας τον τρίποδα και σείοντάς τον, για να έρθει ο θεός, ανέβαινε στη μαντική αυτή έδρα, έχοντας κοντά της έναν ιερέα, που τον έλεγαν προφήτη. Έμπαιναν έπειτα μέσα οι θεόπροποι (αυτοί που ρωτούσαν το Μαντείο), με τη σειρά που όριζε ο κλήρος, αλλά προτιμούνταν πάντα τα άτομα ή οι πόλεις που είχαν το προνόμιο της προμαντείας, του να παίρνουν δηλαδή το χρησμό πριν από τους άλλους. Τους θεοπρόπους βοηθούσαν στο έργο τους οι πρόξενοι, θεαροδόκοι ή θοροδόκοι, άρχοντες που είχαν έργο τους να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στους πολυάριθμους ξένους που έφταναν εκεί στις εορτές και επιθυμούσαν να συμβουλευτούν το θεό. Με τον καιρό, η Πυθία έδινε τους χρησμούς της οποιαδήποτε ημέρα του μήνα, εκτός από τις αποφράδες ή εκείνες που κρίνονταν από τα σημεία ότι δεν ήταν αίσιες. Η Πυθία ερωτιόταν από τον επισκέπτη, και έλεγε ασυνείδητα ό,τι ερχόταν στα χείλη της σαν έμπνευση του θεού ή σαν όραμα. Την απόκρισή της έγραφε ο προφήτης, και έπαιρνε τη μορφή του χρησμού, συνήθως έμμετρου, που φρόντιζαν να μη διατυπώνουν το νόημά του με σαφήνεια, αλλά κατά τρόπο αινιγματικό και διφορούμενο.Στο ναό των Δελφών γίνονταν πολλές γιορτές προς τιμήν των θεών και ηρώων. Μία από αυτές ήταν τα Πύθια, μια από τις τέσσερις μεγάλες πανελλήνιες εορτές. Με τον καιρό, το Μαντείο των Δελφών έγινε πανελλήνιο θρησκευτικό και πολιτικό κέντρο, με παγκόσμια ακτινοβολία. Στο ιερατείο του ανήκει η ιδέα του θεσμού των Αμφικτυονιών, που είχαν αρχικά θρησκευτικό χαρακτήρα, σιγά σιγά όμως έγιναν συνέδριο καθαρά πολιτικό (βλέπε: αμφικτυονία). Τα ιερατικά γένη κατόρθωσαν σιγά σιγά να γίνουν ανεξάρτητα από την πόλη Κρίσσα, στην οποία ανήκε αρχικά το ιερό. Οι Κρισσαίοι επέβαλαν τότε φόρο σε όσους περνούσαν από την περιοχή τους για να πάνε στους Δελφούς, και αυτό προκάλεσε φοβερά παράπονα και ελάττωση των πόρων του Μαντείου. Η αμφικτυονία, αφού εξάντλησε όλα τα άλλα μέσα για να διευθετήσει ειρηνικά την κρίση, κήρυξε εναντίον της Κρίσσας τον πρώτο ιερόν πόλεμο, που κράτησε μία δεκαετία, από το 596 ώς το 585 π.Χ. Αποτέλεσμά του ήταν η καταστροφή της Κρίσσας και η αφιέρωση της χώρας αυτής στον Απόλλωνα, τη Λητώ, την Άρτεμι και την Προναία Αθηνά. Από τότε άρχισαν να τελούνται τα Πύθια κάθε τετραετία, υπό τη διεύθυνση των Αμφικτιόνων.Χάρη στα πλούσια αφιερώματα που έστελναν οι Λυδοί και άλλοι βασιλιάδες, το τέμενος γέμισε θησαυρούς και οικοδομήματα. Το 584 π.Χ., κάηκε ο αρχαίος ναός του Απόλλωνα, και η ανοικοδόμησή του άρχισε από τοπικούς πόρους, και περατώθηκε με την ενίσχυση των Αλκμαιωνιδών (513-505 π.Χ.). Η πρόσοψη του ναού κατασκευάστηκε από μάρμαρο της Πάρου.Στους περσικούς πολέμους, το Μαντείο των Δελφών, αντί να ηγηθεί του αγώνα, έδειξε λιποψυχία, είτε επειδή είχε διαφθαρεί με περσικό χρυσάφι είτε επειδή είχε πειστεί για την ανωτερότητα της περσικής δύναμης. Οι χρησμοί που έδινε ήταν απελπιστικοί για τους Αθηναίους, και προσπαθούσαν να κρατήσουν τους Αργείους και Κρητικούς ουδέτερους. Ήθελαν να εξασφαλίσουν την εύνοια του βασιλιά των Περσών, ώστε αν νικούσε να τους κάνει πλούσια δώρα. Όταν ο Ξέρξης κατέβηκε από τις Θερμοπύλες στην Αθήνα, μοίρα των Περσών, περνώντας από τους Δελφούς, δεν κατέστρεψε το ιερό. Οι ιερείς ισχυρίστηκαν πως έγινε θαύμα του Απόλλωνα, στην πραγματικότητα όμως έκαναν μυστικές διαπραγματεύσεις με τους Πέρσες. Μόνο μετά τη ναυμαχία της Σαλαμίνας και τη μάχη των Πλαταιών το Μαντείο έδωσε στους Έλληνες ενθαρρυντική απάντηση, και μετά τις Πλαταιές μάλιστα ζήτησε να ιδρύσουν εκεί βωμό του Ελευθερίου Διός, φέρνοντας καθαρή φωτιά από τους Δελφούς. Παρ όλη τη λιποψυχία του Μαντείου, οι Έλληνες, μετά τη νίκη, αφιέρωσαν στους Δελφούς τη δεκάτη από τα λάφυρά τους. Το 448 π.Χ. οι Φωκαείς, θέλοντας να γίνουν κύριοι του ιερού, κυρίευσαν τους Δελφούς, αλλά οι Λακεδαιμόνιοι έστειλαν στρατό και αποκατέστηκαν τα πράγματα (δεύτερος ιερός πόλεμος). Μετά την αναχώρηση των Λακεδαιμονίων, οι Αθηναίοι, με επικεφαλής τον Περικλή, ξανάδωσαν στους Φωκαείς την ηγεμονία των Δελφών και τη διεύθυνση των Πυθικών αγώνων. Το 421 π.Χ., μετά τη Νικίειον Ειρήνη, οι Δελφοί έγιναν και πάλι αυτόνομοι. Στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, το Μαντείο των Δελφών λακώνιζε και έλεγε πως οι Λακεδαιμόνιοι θα νικούσαν. Από τότε όμως αρχίζει και η κατάπτωση του Μαντείου, που χειροτέρεψε τον 4ο αιώνα π.Χ., γιατί αναμίχθηκε στον ανταγωνισμό μεταξύ Φιλίππου και άλλων Ελλήνων και η Πυθία καταγγελλόταν ότι φιλίππιζε. Το 371 π.Χ., στη Σπάρτη, έγινε έκκληση προς όλους τους Έλληνες να βοηθήσουν για την ανοικοδόμηση του πανελλήνιου αυτού ιερού, γιατί μερικοί βράχοι, που αποκόπηκαν από τις Φαιδριάδες, είχαν καταστρέψει τον ναό των Αλκμαιωνιδών. Οι εργασίες άρχισαν το 369 π.Χ., από τον Κορίνθιο αρχιτέκτονα Σπίνθαρο, και κατόπιν άλλους αρχιτέκτονες των Δελφών. Το 365, οι Φωκαείς κυρίευσαν πάλι τους Δελφούς, και τους κράτησαν ώς το 346 (τρίτος ιερός πόλεμος), ώσπου ο Φίλιππος της Μακεδονίας κατέστρεψε το κράτος τους και υποχρεώθηκαν να καταβάλλουν στο Μαντείο ετήσια αποζημίωση για τις βλάβες που του είχαν προξενήσει (ιερά χρήματα). Το 279, στίφη βαρβάρων Γαλατών, που είχαν εισβάλει στην Ελλάδα, θέλησαν να συλήσουν το ιερό, αλλά οι Έλληνες γκρέμισαν βράχους τη νύχτα από τον Παρνασσό, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν πολλοί βάρβαροι, ενώ οι υπόλοιποι αναγκάστηκαν να φύγουν. Τον 3ο και 2ο αιώνα π.Χ., οι Δελφοί, υπακούοντας στους Αιτωλούς, γνώρισαν περίοδο ειρήνης, ώς το 168-167, εποχή που οι Ρωμαίοι έγιναν οριστικά κυρίαρχοι της περιοχής. Το 86 π.Χ., ο Ρωμαίος στρατηγός Σύλλας έγραψε από την Αθήνα, που πολιορκούσε, προς τους αμφικτίονες των Δελφών, να του στείλουν τα πολύτιμα μετάλλινα αναθήματα του ναού, και εκείνοι υπάκουσαν στη διαταγή χωρίς να φέρουν αντίρρηση. Το 83, οι Μαίδοι, ένα θρακικό έθνος, έκαναν μια επιδρομή και πυρπόλησαν το ναό, λεηλάτησαν το ιερό και έκλεψαν το άσβεστο ιερό πυρ με το βωμό. Ένα μέρος της στέγης έπεσε. Στους πρώτους χριστιανικούς χρόνους, το Μαντείο βρισκόταν σε παρακμή. Οι επισκέπτες δεν πήγαιναν πια, όπως άλλοτε, από θρησκευτική πίστη, αλλά για να θαυμάσουν τον πλούτο των αρχιτεκτονικών καλλιτεχνημάτων που υπήρχαν εκεί. Κάποια άνθηση παρατηρήθηκε επί αυτοκράτορα Αδριανού, που επισκέφτηκε δυο φορές το Μαντείο, η παρακμή όμως συνεχίστηκε επί Μεγάλου Κωνσταντίνου και Κωνσταντίου Β'. Στο μεταξύ, όλα σχεδόν τα κτίρια είχαν καταρρεύσει. Η προσπάθεια του αυτοκράτορα Ιουλιανού του Παραβάτη να εμψυχώσει τον ετοιμοθάνατο αρχαίο κόσμο αποδείχτηκε μάταιη, και όταν έστειλε το γιατρό Ορειβάσιο να ζητήσει χρησμό, το Μαντείο διαμήνυσε στον αυτοκράτορα πως το πολυτελές ανάκτορο του Φοίβου Απόλλωνος είχε καταρρεύσει, και πως είχε χαθεί και είχε σβήσει η μαντική του δύναμη:Είπατε τω βασιλεί: Χαμαί πέσε δαίδαλος αυλά· ουκέτι Φοίβος έχει καλύβην, ου μάντιδα δάφνην· ου παγάν λαλέουσαν· απέσβετο και λάλον ύδωρ.Από τότε το Μαντείο ήταν ουσιαστικά νεκρό, και εξακολούθησε να υπάρχει τυπικά μερικά χρόνια ακόμη, ώσπου ο Θεοδόσιος ο Μέγας το έκλεισε, μαζί με τα άλλα ειδωλολατρικά ιδρύματα. Ο χρόνος και οι φυσικές καταστροφές συμπλήρωσαν την εξαφάνιση του ένδοξου τόπου, και στη θέση των ερειπίων του ιδρύθηκε το μικρό και άσημο χωριό Καστρί. Οι ανασκαφές της γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής, υπό τον Θεόφιλο Χομόλ, στις αρχές του 20ού αιώνα, έφεραν στο φως τα ερείπια του ιερού των Δελφών, πλήθος αγάλματα και περισσότερες από 5.000 επιγραφές, που στεγάστηκαν στο εκεί Μουσείο. Στην ανακάλυψη των θεμελίων, πολύ βοήθησε το έργο του περιηγητή Παυσανία, που περιηγήθηκε τους Δελφούς το δεύτερο ήμισυ του 2ου αιώνα μ.Χ., περιγράφοντας τα κυριότερα μνημεία τους και τα αναθήματα στο 10ο βιβλίο του, που επιγράφεται Φωκικά. Ο Ηρόδοτος είχε δώσει κι αυτός πολύτιμες πληροφορίες για τους Δελφούς στην ιστορία του. Το ίδιο και ο Πλούταρχος, στο βιβλίο του που επιγράφεται Περί του μη χραν έμμετρα νυν την Πυθίαν.Μεταξύ των ερειπίων που ανακαλύφτηκαν ήταν εκείνα που ανήκαν στο ιερό του Απόλλωνος (που ήταν ναός περίπτερος, με 6 κίονες σε κάθε στενή πλευρά και από 15 στις μακρές), στο μεγάλο βωμό, στο ιερό της Γης, στο ιερό των Μουσών, στο τέμενος της Προναίας Αθηνάς, στο ναό της Αρτέμιδος, στο τέμενος του ήρωος Φυλάκου κ.λπ. Οι θησαυροί (χώροι όπου στεγάζονταν τα αναθήματα) είχαν σχήμα μικρού ναού χωρίς κιονοστοιχίες, και οι σπουδαιότεροι ήταν οκτώ: Των Σικυωνίων, Σιφνίων, Θηβαίων, Αθηναίων, Κνιδίων, Ποτιδαιατών, Συρακουσίων και Κορινθίων. Συνολικά, βρέθηκαν τα ερείπια 17 θησαυρών. Βρέθηκαν επίσης τα ερείπια της στοάς των Αθηναίων, όπου είχαν εκτεθεί τα τρόπαια της ναυμαχίας της Σαλαμίνας, της λέσχης των Κνιδίων, που οι εσωτερικοί της τοίχοι είχαν διακοσμήσεις του περίφημου ζωγράφου Πολυγνώτου (άλωση της Τροίας, κατάβαση του Οδυσσέως στον Άδη), του βουλευτηρίου, του θεάτρου, του σταδίου, του γυμνασίου, της παλαίστρας, ενός πολυγωνικού τοίχου γεμάτου επιγραφές, και μιας πλατείας γεμάτης αναθήματα, που λεγόταν Άλως (αλώνι). Στις νεότερες ανασκαφές του 1937-39, που επαναλήφθηκαν το 1949, ανακαλύφτηκαν κομμάτια από χρυσελεφάντινα αγάλματα του 7ου και 6ου αιώνα π.Χ.

Γόρτυς

2007-11-09T14:11:00.000+02:00

Μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Κρήτης, νοτίως της Ίδης, στον ποταμό Ληθαίο (σημερινό Μητροπολιανό). Ονομαζόταν άλλοτε Ελλωτίς, Κρημνία και Λάρισα, αλλά πήρε το όνομα Γόρτυς από τον μυθικό Γόρτυνα. Στη μινωική περίοδο, όταν ήκμαζαν η Κνωσός και η Φαιστός, η Γόρτυς ήταν μάλλον ασήμαντη, αργότερα όμως, χάρη στην ευφορία της κοιλάδας της Μεσσαράς, έγινε πλούσια και ακμαία. Ο Όμηρος την αναφέρει ως μία από τις σπουδαιότερες πόλεις της Κρήτης και λέει πως είχε γύρω ισχυρό τείχος. Ο Πλάτωνας λέει πως ήταν μία από τις πιο ευνομούμενες πόλεις της Κρήτης, πράγμα που επιβεβαιώθηκε από την επιγραφή-νόμο που βρέθηκε εκεί. Η δωδεκάδελτος της Γόρτυνος, όπως την ονόμασαν, είναι το μεγαλύτερο νομικό κείμενο της αρχαιότητας που διασώθηκε. Έχει χαραχτεί στην κοίλη επιφάνεια τοίχου κυκλικού από ισόδομους πελεκητούς πορόλιθους, σε 4 σειρές, ολικού ύψους 1,72 μ. και μήκους 9 μέτρων. Το κείμενο διαιρείται σε 12 στήλες, από τα δεξιά προς τα αριστερά, και το αποτελούσαν συνολικά 633 στίχοι, από τους οποίους λείπουν 29. Ήταν γραμμένη στην αρχαία κρητική διάλεκτο και βρέθηκε στο χωριό Άγιοι Δέκα,το1857,απότουςΓάλλουςΠερρό και Τενόν, και η ανακάλυψη συμπληρώθηκε το 1884 από τον Φρειδερίκο Χάλμπερ και τον Ερνέστο Φαμπρίτσιους. Ο Ντομένικο Κομπαρέττι έκανε την πρώτη έκδοση της επιγραφής. Ο νόμος της Γόρτυνος περιέχει κεφάλαια για το οικογενειακό δίκαιο, για το δίκαιο της πατρούχου (ορφανής χωρίς ομοπάτριο αδελφό, που υποχρεωνόταν να παντρευτεί συγγενή του πατέρα της), για την υιοθεσία, για τις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων, για την κληρονομική διαδοχή, για τις δωρεές, για τα αδικήματα (προσβολή των ηθών, βιασμό, μοιχεία), για τη δικονομία κ.λπ.Οι Γορτύνιοι έκαναν πολλούς πολέμους εναντίον της Κνωσού και της Φαιστού για την ηγεμονία στην Κρήτη. Τον 3ο αιώνα π.Χ. νίκησαν τους κατοίκους της Φαιστού και κυρίευσαν τις εύφορες πεδιάδες της και το λιμάνι Μάταλον. Αργότερα τάχθηκαν με την Αχαϊκή Συμπολιτεία, και στις αρχές του 2ου αιώνα π.Χ. αναγνώρισαν στρατηγό τον Φιλοποίμενα. Οι Γορτύνιοι είχαν άριστες σχέσεις και με τους Πτολεμαίους της Αιγύπτου και γνώρισαν νέα ακμή επί Ρωμαίων, με τους οποίους τάχθηκαν, αποφεύγοντας έτσι τις καταστροφές που έπαθαν άλλες κρητικές πόλεις όταν εισέβαλε ο Κόιντος Μέτελλος ο Κρητικός (68 π.Χ.). Η Γόρτυς έγινε έδρα του Ρωμαίου διοικητή της Κρήτης, κοσμήθηκε με ωραία και μεγαλοπρεπή κτίρια και έγινε η πλουσιότερη πόλη του νησιού, όπως δείχνουν τα ερείπια που διασώθηκαν. Εκτός από την επιγραφή που μνημονεύτηκε, βρέθηκαν πολλά νομίσματα με απεικόνιση της Ευρώπης στα νώτα του ταύρου, άλλα με κεφαλή λέοντος κ.λπ. Φαίνεται πως οι κάτοικοι τιμούσαν την Ευρώπη ως μεγάλη θεά. Νομίσματα έκοψε και ο Κόιντος Μέτελλος το 66 π.Χ., καθώς και πολλοί άλλοι Ρωμαίοι. Από τα κτίρια που βρέθηκαν σπουδαιότερα είναι το Πύθιον, σπουδαίο ιερό της Γόρτυνος, ο ναός της Ίσιδος και του Σαράπιδος, το Πραιτώριον, ο ναός του αγίου Τίτου, η αγορά και το αμφιθέατρον. Βρέθηκαν επίσης πολλά αγάλματα και το Νυμφαίον, μια μεγαλοπρεπέστατη κρήνη.